NiNa.Az
. Ermenistan Cenubi Qafqazda musteqil dovlet Dil Izle Redakte Ermenistan Respublikasi sehifesinden istiqametlendirilmisdir Ermenistan erm Հայաստան Hayastan ve ya resmi adi ile Ermenistan Respublikasi erm Հայաստանի Հանրապետություն Cenubi Qafqazda dovlet Ermenistan denize cixisi olmayan olkedir ve erazisinin ekser hissesini daglar tutur Simalda Gurcustan serq ve cenub qerbde Azerbaycan cenubda Iran qerbde ise Turkiye ile hemserheddir Paytaxti ve en boyuk seheri Irevan seheri umumi sahesi 29 743 kvadrat kilometrdir Ermenistan Respublikasi Հայաստանի Հանրապետություն Hayastani Hanrapetut yun Ermeni ErmenistanBayragi GerbiHimni Մեր Հայրենիք Mer Hayrenik Ana vetenimiz source source track track track track track track track track track Paytaxti ve en boyuk seheriIrevan 40 11 sm e 44 31 s u Resmi dilleriErmeni 1 Etnik qruplari 2011 98 1 Ermeniler 1 2 Yezidiler 0 4 Ruslar 0 3 digerleri 2 3 DiniXristianliq 4 Demonim ler iErmeniIdareetme formasiUnitar parlamentar respublika PrezidentArmen Sarkisyan Bas nazirNikol Pasinyan Milli Meclisinin sedriArarat MirzoyanQanunverici orqaniMilli MeclisQurulmasiTarixi Ermenistan Demokratik Respublikasi29 may 1918 Musteqilliyin elani21 sentyabr 1991 Yaranmasi23 sentyabr 1991Erazisi Umumi29 743 km 138 Su 4 71 5 Ehalisi 2018 texmini2 951 000 2011 siyahiya alma3 018 854 6 134 Sixliq101 5 km2 262 9 kv mil 99 UDM AQP 2019 texmini Umumi 32 893 milyard 7 Adam basina 10 995 7 UDM nominal 2019 texmini Umumi 13 302 billion 7 132 Adam basina 4 446 7 116 Cini indeksi 2017 33 6 8 ortaIII 2017 0 755 yuksek 83 cuValyutasiErmenistan drami AMD Saat qursagiUTC 4 Ermenistan vaxti Yolun hereket istiqametisagTelefon kodu 374ISO 3166 koduAMInternet domeni am հայ Mundericat 1 Etimologiya 2 Tarix 2 1 Ermenistan Demokratik Respublikasi 2 2 Ermenistan SSR 2 3 Ermenistan Respublikasi 3 Cografiya 3 1 Relyef 3 2 Iqlim 3 3 Torpaq ortuyu 3 4 Faydali qazintilar 3 5 Daxili sular 3 6 Tebiet 3 6 1 Flora 3 6 2 Fauna 3 7 Ekologiya 4 Iqtisadiyyat 5 Dovlet qurulusu 5 1 Prezident 5 2 Icraedici hakimiyyet 5 3 Qanunverici hakimiyyet 5 4 Mehkeme hakimiyyeti 5 5 Yerli ozunuidare 6 Xarici siyaset 7 Ordu 8 Ehali 8 1 Seherler 8 2 Etnik terkib 8 3 Dil 8 4 Din 9 Neqliyyat 9 1 Demiryol neqliyyati 9 2 Avtomobil neqliyyati 9 3 Hava neqliyyati 10 Medeniyyet 10 1 Musiqi 10 2 Edebiyyat 10 3 Memarliq 11 Sosial sfera 11 1 Tehsil 11 2 Insan haqlari 11 3 Sehiyye 11 4 Cinayetkarliq 12 KIV 12 1 Televiziya ve Radio 12 2 Qezetler 12 3 Internet 12 4 Telekommunikasiya 13 Idman 14 Dovlet bayramlari ve xususi gunler 14 1 Resmi 14 2 Dini bayramlar 14 3 Xususi gunler 15 Istinadlar 16 Xarici kecidler 17 Hemcinin baxEtimologiyaErmeniler oz olkelerini Հայաստան Hayastan bezen de Հայք Hayk adlandirsalar da dunya dillerinde Ermenistan ifadesi bir biri ile oxsarliq teskil edir TarixRusiya Elmler Akademiyasinin muxbir uzvu Anatoli Petrovic Novoseltsev 9 ve Z I Yampolski 10 hesab edir ki erken orta esrlerde indiki Ermenistanin boyuk hissesi Qafqaz Albaniyasina aid olmusdur Bezi tedqiqatcilar Uti ve Artsak vilayetlerini II Tiqranin isgal saheleri sayirlar Yunan ve Roma menbeleri ise subut edir ki II Tiqran alban torpaqlarini isgal etmemisdir 11 II Tiqran Ermenistanin Serq ve Qerb hisselerini birlesdirib vaxtile Ermenistanin olan 70 vaheni parfiyalilardan almisdir C Markvarta gore ise hemin vaheler I Artasesin isgal etdiyi Atropatenanin Simal Qerb torpaqlari idi 12 II Tiqran Lukull ve Pompey terefinden meglub edilenden sonra onun dovleti dagildi E e 66 ci ilde baglanmis muqavileye gore II Tiqran vaxtile ele kecirdiyi torpaqlardan imtina eledi Yalniz Simali Mesopotomiya ve Korduena Ermenistanin hakimiyyeti altinda qaldi Eger Artsak ve Utinin vaxtile II Tiqran terefinden isgal olundugunu ferz edilse bele meglubiyyetden sonra basqa torpaqlar kimi hemin yerler de Ermenistandan ayrilmisdir Bununla da Arsaq ve Utinin II Tiqran terefinden zebt olunmasi mulahizesinin esassizligi uze cixir 13 14 Irevan xanligi 1747 ci ilde Nadir sah Efsarin olumunden sonra esasi qoyulmus musteqil xanliq Erazisi muasir Ermenistani habele indiki Naxcivan Muxtar Respublikasinin Serur ve Sederek rayonlarini ve indiki Turkiyenin Igdir ilini ehate etmisdir 1828 ci ilde Rusiya Imperiyasi ile Qacar Sahensahligi arasinda imzalanmis Turkmencay muqavilesine esesen Rusiyanin terkibine daxil edilmisdir Indiki Ermenistan xeritesilerde Ermenistan dovletinin serheddleri V VII esrler Kembric Universitetinin nesri olan Qedim Tarix kitabinda verilmis xeriteside 15 Indiki Ermenistan erazileri XI XII esrlerde Naxcivansahliq dovletinin terkibinde Indiki Ermenistan erazileri Eldegezler dovletinin terkibinde XIII esr Indiki Ermenistan erazileri Irevan xanliginin terkibinde 1800 cu il xeritesi Indiki Ermenistan erazileri Azerbaycan Demokratik Respublikasi terkibinde 1918 1920 1828 ci ilde Rusiya ile Iran arasinda imzalanan Turkmencay muqavilesine esasen Simali Azerbaycanin Naxcivan xanligi ve Irevan xanligi erazisinde Ermeni vilayeti teskil edilmisdir Cemisi 25 min ermeninin yasadigi hemin erazilere Qacar Iran ve Osmanli Imperiyasindan kutlevi suretde ermeniler kocurulmusdur ki vilayetin etnik terkibi ruslarin daha loyal qebul etdiyi xristianlarin say ustunluyu ile neticelensin ve bununla da ermeni vilayetinin inzibati erazi bolgusu mohkemlendirilsin Qezalar 16 ermeniler azerbaycanlilar kurdler ruslar assuriyalilarAleksandropol qezasi 85 5 4 7 3 0 3 4 Naxcivan qezasi 34 4 63 7 Yeni Beyazid qezasi 66 3 28 3 2 4 2 2 Surmeli qezasi 30 4 46 5 21 4 Serur Dereleyez qezasi 27 1 67 4 4 9 Irevan qezasi 38 5 51 4 5 4 2 0 1 5 Ecmiedzin qezasi 62 4 29 0 7 8 Cemi quberniya uzre 53 2 37 8 6 0 1 6 Ermenilerin Iran ve Turkiyeden indiki Ermenistan erazisine kutlevi suretde kocurulmesi ile paralel olaraq Ermeni vilayetine daxil edilen Irevan eyaletinin Qirxbulaq Zengibasar Korpubasar Vedibasar Serur Surmeli Derekend Parcanis Seedli Talin Seyidli Agsaqqalli Serdarabad Gernibasar Abaran Derecicek Goyce bir hissesi mahallarinin Naxcivan eyaletinin Elincecay Mevazixatun Xok Naxcivan Dereleyez mahallarinin Ordubad dairesinin Ordubad Eylis Deste Bilev ve Cennep mahallari turklerinin ekseriyyeti esasen Turkiye ve Irana kocmeye mecbur olmuslar Azerbaycan turklerinin deportasiyasi 17 1 ci merhele 1905 1906 ci iller 1903 cu ilde kilse torpaqlarinin Rusiya Torpaq ve Emlak Nazirliyinin serencamina kecirilmesi haqqinda cixarilan qanun kilsenin maliyyelesdirdiyi siyasi teskilatlarin maddi veziyyetine zerbe vurdugu ucun ermeni terrorizminin genislenmesine antiturk antimuselman efval ruhiyyesinin qizismasina sebeb olmusdu Ermeni kilsesi Irevan ve Ecmiedzinde bu qanun eleyhine qiyamlar teskil etmisdi Hemin il avqustun 29 da Gencede sentyabrin 2 de Qarsda ve Bakida sentyabrin 12 de Susada oktyabrin 14 de Tiflisde ermeniler igtisaslar ve terror toretmisdiler 1905 ci ilde Rusiyanin ozunde bas veren igtisaslar carizme qarsi naraziliq dalgasinin guclenmesi Zaqavqaziyada guclu eks seda dogururdu Bu qarisiqliqdan ermeniler meharetle istifade edirler Rusiyanin hakim sovinist daireleri de zerbeni ozlerinden yayindirmaq ucun ermenilerin antiturk antimuselman kampaniyasini qizisdirirdilar Qafqaz canisinliyinin yuksek rutbeli ermeni ve ermeniperest memurlari vasitesile silahlandirilan ermeni desteleri 1905 ci ilde Bakida Irevanda Naxcivanda Zengezurda Qarabaqda Gencede Tiflisde ve basqa yerlerde yasayan azerbaycanlilara qarsi silahli hucumlar edib hemin erazilerden onlari temizlemekle ermenilerin say ustunluyune nail olmaq isteyirdiler Cunki hemin dovrde Qafqazdaki 54 qezadan yalniz besinde ermeniler coxluq teskil edirdiler 1905 ci il fevralin 6 da Bakida bir nefer azerbaycanlinin ermeniler komitecileri terefinden oldurulmesi ile baslanan ermeni muselman qirginlari bir cox muelliflerin iddia etdikleri kimi bir tesaduf neticesinde deyil mehz butun Qafqazin varli ermenilerinin zaman zaman cem olduqlari bir seherde planli sekilde bas vermisdi Ermeniler Bakida ermeni milyonerlerinin komeyi ile istediklerine nail olacaqlarina Bakinin neft seltenetini ellerine kecireceklerine ve bundan sonra butun Zaqafqaziyadan muselmanlari silah gucune qovub Ermenistan dovleti yaradacaqlarina emin idiler Fevralin 6 dan 10 a qeder Bakida siddetle davam eden qirginlar zamani her iki terefden telefat min nefere catsa da ermenilerin niyyetleri bas tutmamis ve meglub olmusdular 18 Ermeniler fevralin 21 23 de Irevanda da qirginlar toretmisdiler M S Ordubadi Qanli iller kitabinda verdiyi melumata gore ermenilerin novbeti fitnekarligi 1905 ci il mayin 5 de Naxcivan qezasinin Cehri kendinde uc nefer muselmanin agir yaralanmasi ve mayin 7 de bir nefer muselmanin Tunbul kendinde oldurulmesi ile yeniden qizisir Mayin 8 de Irevan vitsequbernatoru Baranovski Irevan seher qlavasi Agamolovla birlikde Naxcivan seher qlavasi Ceferqulu xan Naxcivanski Naxcivana gelirler Qirginlar ara vermediyi ucun Tiflisden general Elixanov Avarski de Naxcivana gonderilir Ermeniler Naxcivanda da meglub olduqlarindan novbeti igtsaslari Irevanda toredirler Ermenilerin meqsedi ilk novbede Irevan ve onun etraf kendlerini muselmanlardan temizlemek sonra ise M S Ordubadinin tebirince Irevandan Naxcivana qeder yol uste yerlesen islam kendlerini dagitmaqla Irevan ermenilerini Naxcivanda hazir eskeri quvvelerle birlesdirmek Naxcivandan Zengezura kimi yol boyunda olan koyleri dagidib Zengezur konulluleri ile Naxcivandaki esgeri quvveni bitisdirmek kimi alcaq xeyallar dan ibaret idi Mayin 23 de ermenilerin Qarsacay bagcasinda muselman genclerine hucumu ile Irevanda qirginlar baslanir Mayin 31 de Irevanda qirginlar dayandirilsa da ermeniler etraf muselman kendlerine hucum etmeyi qerara alirlar Ele hemin axsam ermeniler Qirxbulaq mahalinin Gozecik kendine hucum edirler Iyunun 2 de 10 min neferlik ermeni alayi Mengus kendine hucum edir Dagilmis 12 muselman kendinin ehalisi Tezekende qacir Ermeniler iyunun 3 de Gulluce kendine hucum edirler Silahsiz ehali Tutiye Damagirmez Kamal kendlerine qacir Qirginlar 18 gun davam edir Iyunun 3 de Abaran Soreyel Pembek ve Aleksandropol ermenileri Ecmiedzin Uckilse qezasinin Usu kendine hucum edir iyunun 8 de muselmanlar kendi terk edirler Iyunun 9 da ermeniler Persi Nezrevan Kicikkend Kotuklu Qosabulaq Irku Enkirsek Tekiye kendlerini dagidirlar Iyunun 10 da ermeniler Ecmiedzinde 10 kendi dagidirlar M S Ordubadi 1905 ci ilde indiki Ermenistan erazisinde ermenilerin toretdikleri soyqirimini bele seciyyelendirmisdi Irevan mahali bir yanar daga vulkana donub necib islam milletini yandirmaqda bogmaqda idi 1897 ci ilde Irevan quberniyasinda azerbaycanli ehali 313 176 nefer oldugu halda 10 ilden sonra yeni 1907 ci ilde 302 965 nefer qalmisdi Demeli 1905 ci ve 1906 ci illerde Irevan quberniyasinda ehalinin 10 illik tebii artimindan 10 min nefer artiq azerbaycanli qetle yetirilmisdi Irevan quberniyasinda oz meqsedlerine nail olan ermeni silahli desteleri Qarabagda qirginlar toretmeye baslamisdilar Iyunun 1 den baslayan ermeni hucumlari neticesinde Cebrayil Qaryakin bolgesinde Veyselli Qacar Cemenli Aris Qislaq Mezre kendleri darmadagin edilir Avqustun 16 da Susada qirginlar toredilir 1905 ci ilin noyabrinda Gence seherinde Cavansir ve Qazax qezalarinda Tiflis seherinde ermeniler iqtisaslar torederek minlerle gunahsiz azerbaycanlini qetle yetirirler Ermeni muellifi S Zavaryanin verdiyi melumata gore hemin dovrde Susa qezasinda 12 Cavansir qezasinda 15 Cebrayil qezasinda 5 Zengezur qezasinda 43 cemisi 75 kend muselman kendi dagidilmisdir 19 1906 ci ilde Tiflisde Qafqazin canisini Vorontsov Daskovun tesebbusu ile ermenimuselman qirginlarina son qoymaq meqsedile sulh konfransi meclisi kecirilir Hemin konfransda muselman numayendeleri Ehmed bey Agayev Elimerdan bey Topcubasov Edil xan Ziyadxanov ve basqalari Dasnaksutyun partiyasinin niyyetlerini ifsa edir onun Qafqazda toredilen qirginlarin terrorculugun teskilatcisi ve icracisi olduqunu gosterir resmi hokumet dairelerinin bu teskilatin emellerine goz yumdugunu subuta yetiriler Lakin bu konfransin kecirilmesinden bir qeder sonra ermeni silahli desteleri yeniden qirginlara baslamisdilar Bakida ve Susadaki ikinci meqlubiyyetlerinden sonra Boyuk Rusiya inqilabi sondu biz isleri sona catdira bilmedik deye 1906 ci ilin yayinda Qarabagdan Zengezura yol acmaqdan otru Irevan Abaran Aleksandropol Soreyel ermenilerine teleqramlar gondererek esger toplamisdilar Irevandan Zengezura Zengezurdan Qarabaga qeder yol boyunca ermeni ehalisinin sayi olduqca az idi Ona gore de ermeni komandalarina yol ustunde yerlesen muselman kendlerine hucum etmek emri verilmisdi Ermeniler tekce 1906 ci ilin avqust ayinda Zengezur qezasinda Xelec Karxana Qatar Incevar Dasnov Collu Yemezli Saldasli Mollalar Batuman Oxcu Sebedek Atqiz Purdavud Zurul Cuman Iyilli Senali Minenevur Fercan Qalaboynu Bucagiq ve basqa kendleri yerle yeksan etmis azerbaycanli ehalisine qarsi soyqirim toretmisdiler Umumiyyetle 1905 1906 ci illerde Irevan ve Gence quberniyalarinda 200 den artiq azerbaycanli yasayis menteqesi viran edilmis ehali soyqirima meruz qalmisdir 2 ci merhele 1918 1920 ci iller 3 cu merhele 1948 1953 cu iller 4 cu merhele 1988 1991 ci illerErmenistan Demokratik Respublikasi 1918 ci ilde mayin 26 da Zaqafqaziya Seymi buraxildiqdan sonra evvelce Gurcustan mayin 28 de ise Azerbaycan ve Ermenistan oz musteqilliyini elan edir Iyunun 4 de Turkiye ile Ermenistan arasinda Batumda sulh muqavilesi imzalanir Bu muqavileye esasen Ermenistan Respublikasinin erazisi teqriben 9 min kv km ehalisi ise 321 min nefer o cumleden 200 min ermeni 100 min azerbaycanli 5 min yezidi kurdleri 6 min diger milletler teskil edirdi Bu respublikanin erazisine Yeni Beyazid qezasi Irevan qezasinin besde ucu Ecmiedzin qezasinin dordde biri Aleksandropol qezasinin dordde biri daxil idi Kazim Karabekirin Kaleminden Dogunun Kurtulusu Erzurum 1990 seh 371 Alman diplomati Bernsdorf bu menzereni bele tesvir etmisdi Turkiye ermenilere ancaq Sevan golunu saxlayib hansi ki cime bilerler ancaq cixmaga ve ozlerini qurutmaga yer qalmayib Batum muqavilesine esasen Ermenistan Respublikasinin erazisi Birinci Dunya muharibesine qeder ermenilerin Irevan quberniyasinda kompakt yasadiqlari erazilere mehdudlasirdi 1918 ci ilde Serqi Anadoluda qirginlar toretdikden sonra turk qosunlarinin onunden qacan ermeni silahli quvveleri general Andranikin komandanligi altinda Gumruden Qarakilseye oradan Dilican deresine ve Goyceye sonra Naxcivana oradan da Zengezura adlayaraq hemin erazilerdeki muselman kendlerini viran qoymusdu Ermeni silahli quvvelerinin Zengezurdan Qarabagi tehdid etmesi Azerbaycan hokumetini ciddi narahat edirdi 1918 ci ilin yayinda ermeni silahli quvveleri Goyceni darmadagin etdikden sonra Naxcivani isgal etmis oradan da Zengezur qezasina daxil olmus Gorus nahiyesini ve Susa yolunu ele kecirmisdiler Bununla elaqedar Azerbaycan hokumeti avqustun 15 de Ermenistan hokumetine etiraz notasi gondermis ermeni silahli quvvelerinin bu addimini tecavuz kimi qiymetlendirerek eger ermeni qosunlarinin Azerbaycan erazisinden cixarilmasina qarsi tedbir gorulmezse hadiselerin sonraki inkisafi ucun mesuliyyetin Ermenistan hokumetinin uzrine duseceyini keskinlikle bildirmisdi Lakin Ermenistan hokumeti hiyle isledib Andranikin silahli quvvelerinin Ermenistan hokumetine tabe olmadigini behane ederek avqustun 1 de bildirmisdi ki general Andranik ve onun destesi butunlukle Ermenistan ordusunun terkibinden silinmisdir Buna sebeb ise Andranik ve onun destesinin Ermenistan dasnak hokumetini tanimadiqlarini beyan etmeleri olmusudu Ele buna gore de Ermenistan hokumeti Andranikin ve onun destesinin emellerine cavabdeh olmadigini bildirmisdi 20 N N Savrov Rusiyanin Zaqafqaziyadaki mustemlekecilik siyaseti haqqinda yazir Biz mustemlekecilik fealiyyetimize Zaqafqaziyada ruslarin deyil bize yad olan xalqlarin yerlesdirilmesinden basladiq 1826 28 ci iller muharibesinin qurtarmasindan sonraki iki il erzinde 1828 ci ilden 1830 cu iledek Zaqafqaziyaya 40 min Iran ve 84 min Turkiye ermenileri kocurmus ve onlari Yelizavetpol Gence ve Irevan quberniyalarinin en yaxsi dovlet torpaqlarinda yerlesdirmisdik ki orada ermeni ehalisi cuzi idi Onlari hemcinin Tiflis quberniyasinin Borcali Axiska ve Axilkelek qezalarinda yerlesdirdik onlarin yerlesdirilmesi ucun 200 min desyatinden artiq dovlet torpagi ayrilmis 2 milyon rubldan artiq meblegde muselmanlardan xususi mulkiyyet torpaqlari satin alinmisdi Yelizavetpol quberniyasinin dagliq hissesi Dagliq Qarabag Xanlar ve Semkir rayonlari nezerde tutulur muellif ve Goyce golunun sahili hemin ermenilerle meskunlasdirilmisdi Nezere almaq lazimdir ki 124 min resmi kocurulen ermenilerle yanasi qeyri resmi sekilde kocenler de cox olmusdur ve umumiyyetle kocenlerin sayi 200 min neferden xeyli artiqdir Ermenilerin indiki Ermenistan erazisine axini 1877 1878 ci iller Rusiya Turkiye muharibesinden sonra bir daha guclenmisdi 90 ci illerde Turkiyede bas veren ermeni usyanlari neticesinde 400 mine yaxin ermeni yene de Qafqaza kocub gelmisdi N Savrov qeyd edir ki 20 ci esrin evvelinde Zaqafqaziyada yasayan 1300000 ermeniden bir milyonu yerli ehali deyil ruslarin vasitesile meskunlasdirilmisdi 21 Daha sonralar Sovet hakimiyyeti illerinde xarici olkelerde yasayan 100 minden artiq ermeni Ermenistana kocub gelmisdi Ermenistan SSR Amasiya Loru Tavus Agin Armavir Irevan Ararat Kotayk Gegarkunik Dereleyez Sunik 1921 ci ilde sovet esgerleri Ermenistana daxil olub musteqilliyi legv edib SSRInin terkibinde Ermenistan Sovet Sosialist Respublikasini yaratdilar 1922 1936 ci illerde Zaqafqaziya Sovet Federativ Sosialist Respublikasina daxil idi 1988 ci ilde Azerbaycanla Dagliq Qarabag Muxtar Vilayetinin statusu ustunde munaqiseye celb olunmusdu Bu sebebe gore 1988 1991 ci illerde 200 min Azerbaycan turku 18 mine yaxin kurd ve 4 min nefer Rus olkeden cixarilmisdir 22 Munaqise indiyedek davam edir 1991 ci ilden Ermenistan Respublikasi musteqil dovletdir Ermenistan RespublikasiCografiya Esas meqale Ermenistan cografiyasi Ermenistan Cenubi Qafqaz olkeleri qrupuna aid olmaqla Gurcustan Azerbaycan Turkiye ve Iran ile serhede malikdir Ermenistan Respublikasinin cografi movqeyinin esas xususiyyeti onun denize cixisa malik olmamasi ile elaqedardir Ermenistan Rusiya ile serhede malik deyil bu da onun iqtisadi inkisafina menfi tesir edir Rusiya ile neqliyyat elaqeleri avtomobil magistrallari vasitesile heyata kecirilir Demiryol elaqesi ise Azerbaycan ve Abxaziya ile olan blokadaya gore dayandirilib Son dovrlerde Ermenistan mehsullarinin idxal ve ixracinda Gurcustana aid Poti limanindan ve Iranla neqliyyat kommunikasiya elaqelerinden aktiv istifade edir Ermenistan dagliq olkedir O Ermenistan yaylasinin simal serqinde dagarasi cokeklikde yerlesir Relyefi murekkebdir Burada daglar yaylalar akkumlyativ duzenlikler cay dereleri ve goletrafi cokeklikler movcuddur Olkenin esas hissesi Zaqafqaziya vulkanik yaylasinda yerlesmekle Kicik Qafqaz Bazum Pembek Sevan ve Zengezur eyni zamanda Vardenis ve Geyem daglari ile ehatelenib Geyem ve Sevan silsileleri arasinda cokeklik yerlesir Araqats Cenubi Qafqazda en boyuk vulkanik massivdir En yuksek noqtesi Simal dagidir 4090 m Hemcinin burada Qapiciq 3904 m Vardenis 3522 m ve Ejdaak 3597 m zirveleri vardir Ermenistanin simal qerbinde Sirak duzenliyi cenub qerbinde ise Ararat tektonik enmesi yerlesir Erazinin orta hundurluyu burada deniz seviyyesinden 900 m teskil edir Ermenistan erazisinin 90 i deniz seviyyesinden 1000 m den cox hundurlukde yerlesir Orta hundurluk ise 1800 m dir En az yukseklik Debed ve Araz caylari hovzesindedir 380 m Erazide duzenlik sahe azdir Vorotan Voxci Araz cay hovzelerinde yasayis menteqelerinin coxu 30 meyillikde yerlesir ki bu da seher neqliyyatinin teskili ve inkisafinda cetinlik toredir Geoloji qurulusuna gore Ermenistan Alp geosinklinal qursaginda yerlesir Olkenin butun erazisi Rixter skalasi uzre 7 9 balliq seysmik zonaya aiddir Ermenistan erazisinde XX esrde 1926 1931 ve 1988 ci Spitak seherinde illerde guclu dagintili zelzele bas vermisdir Relyef Iqlim Esas meqale Ermenistan iqlimiTorpaq ortuyu Faydali qazintilar Esas meqale Ermenistan Respublikasinin faydali qazintilariDaxili sular Esas meqale Ermenistan Respublikasinin hidroqrafiyasiTebiet Esas meqale Ermenistan Respublikasinin tebietiFlora Fauna EkologiyaIqtisadiyyatSovet doneminde Ermenistan inkisaf etmis senayeye malik bir respublika idi Kimya masinqayirma elektronika yeyinti senayesi ve toxuculuq bu olkede cox yuksek derecede inkisaf etmisdi Lakin bu senaye sahelerinin ekseriyyeti xaricden gelen xammaldan asili idi Kend teserrufati hem isci sayina gore hem de istehsal miqdarina gore iqtisadiyyatda 20 lik hecme malik idi Sovet Imperiyasinin dagilmasi neticesinde Ermenistanda calisan bir cox muessiseler oz fealiyyetini dayandirdi onlar hisselere bolunerek metal parcalari kimi satildilar Neticede kend teserrufati ile mesgul olan ehalinin miqdari 40 e kend teserrufati mehsullarinin UDM de payi ise 30 e qalxdi Bundan basqa Qarabag Muharibesi neticesinde olke iqtisadiyyatina agir zerbe deydi Ermenistanin Azerbaycana qarsi isgalciliq siyaseti aparmasi qonsu Azerbaycan ve Turkiyenin Ermenistanla olan serhedlerini baglamasi ile neticelendi Bundan basqa qonsu Gurcustanin da Ermenistana geden mallara yuksek tranzit haqqi tetbiq etmesi Gurcustan Ermenistana geden mallar ucun Azerbaycana geden mallara tetbiq etdiyi tranzit haqqindan iki defe yuksek vergi tetbiq edir etmesi de Ermenistan iqtisadiyyatinda olan tenezzulu derinlesdirirdi Diger terefden Ermenistan ozunun en yaxin iqtisadi terefdasi olan Rusiya ile yerustu elaqeye malik deyildi Gurcustanla Rusiya arasindaki munasibetlerin gerginlesmesi neticesinde Rusiyanin Gurcustanla olan serhedini 2006 ci ilde baglamasi da Ermenistanin blokada veziyyetini daha da derinlesdirdi Bununla bele Ermenistan rehberliyi iqtisadiyyatda olan cetinliklerden cixis yolu kimi olkedeki senaye muessiselerini Rusiyaya tehvil vermekle hell etmeye calisirdi Rusiya ise bunun qarsiliginda Ermenistanin dovlet borcunun bir hissesini legv edirdi Rusiyanin idareciliyine verilmis iri senaye muessiseleri Metsamor Atom Elektrik Stansiyasi Ermenistan Demir Yollari Konserni Razdan Istilik Elektrik Stansiyasi Irevanda yerlesen fealiyyetde olmayan Mars Elekronika ve Robot Zavodu Ermenistanin qazpaylayici sebekesi olan ArmRosQazprom sirketi ve diger senaye muessiseleridir Lakin 2008 ci ilde dunyada bas vermis iqtisadi bohran Ermenistan iqtisadiyyatinda qefil tenezzul yaratdi UDM 2009 cu ilde 15 azaldi Hemin ilde Ermenistan UDM azalmasina gore dunyada ikinci yeri tutmusdu Olkedeki bir cox muessiseler isini dayandirdi fealiyyetde olan muessiseler ise ziyanla islemekde idi Buna gore de Rusiya Ermenistanin ziyanla isleyen senaye muessiselerini borc evezinde elde etmek tekliflerinden imtina etdi Neticede olkedeki bir cox senaye muessiseleri iflas etmeye basladi 2010 cu ilde Ermenistandaki en boyuk kimya zavodu olan Nairit borclara gore oz fealiyyetini dayandirdi 23 2011 ci ilde dunyadaki nufuzlu Forbes jurnali Ermenistani dunyada en pis iqtisadiyyata malik olkeler siyahisinda ikinci yerde gosterdi 24 Ermenistan iqtisadiyyati cox boyuk olcude xaricdeki ermenilerin olkeye gonderdiyi yardimlardan ve investisiyalardan asilidir ABS Avropa Birliyi Rusiya hokumetleri elece ermeni diasporu her il Ermenistana yuz milyonlarla dollar yardim edirler Tekce ABS dovleti Ermenistana musteqillik qazandiqdan sonra indiye kimi 2 milyard ABS dollari deyerinde yardim edib 25 Ermenistan tebii ehtiyatlardan filizlerle nisbeten zengin olkedir Olkede qurgusun qizil mis molibden ve sink ehtiyatlari var Olkede istehsal olunan elektrik enerjisinin boyuk hissesi Metsamor Atom Elektrik Stansiyasinda istehsal olunur texminen 40 Dovlet qurulusuPrezident Esas meqale Ermenistan Respublikasinin Prezidentlerinin siyahisiIcraedici hakimiyyet Esas meqale Ermenistan Respublikasi HokumetiQanunverici hakimiyyet Esas meqale Ermenistan Respublikasinin Milli MeclisiMehkeme hakimiyyeti Esas meqale Ermenistan Respublikasinin Mehkeme sistemiYerli ozunuidare Esas meqale Ermenistanin inzibati bolgusuXarici siyasetAzerbaycan Ermenistan Respublikasi 1991 ci ilden baslayaraq 1994 cu ile qeder Azerbaycana mexsus Dagliq Qarabag ve etrafi vilayetleri isgal etmisdir 1992 ci ilde Azerbaycanin Xocali seherinde soyqirim toretmisdir Hal hazirda Azerbaycanla muharibe seraitindedir Isgalciliq siyaseti neticesinde regional layihelerden kenarda qalib Ordu Esas meqale Ermenistan Respublikasi Silahli QuvveleriEhali Esas meqale Ermenistan Respublikasinin ehalisi Ermenistan Respublikasi Milli Statistika Xidmetinin 1 iyul 2014 cu il tarixine olan resmi melumatina esasen Ermenistanin de yuri ehalisi 3 milyon 9 min 8 yuz neferdir Seherler Esas meqale Ermenistan seherleriEtnik terkib Ermenistan Respublikasi birmilletli olkedir Burada ehalinin 98 1 ni ermeniler 1 2 ni kurdler muselman ve yezidi 0 4 ni ruslar ve qalan 0 3 ni ise assuriyalilar yunanlar Qafqaz yunanlari yehudiler gurculer ve s teskil edir Dil Ermenistan Respublikasinin Konstitusiyasinin I fesil XII maddesine esasen Ermenistan Respublikasinin dovlet dili ermeni dilidir 26 27 12 21 oktyabr 2011 ci ilde aparilmis siyahiyaalinmaya esasen Ermenistan Respublikasinin 3 018 854 nefer olan de yuri ehalisinin 2 956 615 neferi ve ya 97 94 i ermeni dilinde danisir 2019 cu il 1 iyul siyahiyaalmasina esasen ehalisi 2 000 138 neferdir Din Ehalinin ekseriyyeti Ermeni Qriqorian Kilsesi uzvudur NeqliyyatDemiryol neqliyyati Avtomobil neqliyyati Hava neqliyyatiMedeniyyetMusiqi Edebiyyat MemarliqSosial sferaTehsil Esas meqale Ermenistan Respublikasinda tehsil sistemiInsan haqlari Esas meqale Ermenistan Respublikasinda insan haqlariSehiyye CinayetkarliqKIVTeleviziya ve Radio Qezetler Internet TelekommunikasiyaIdmanDovlet bayramlari ve xususi gunlerResmi Dini bayramlar Xususi gunlerIstinadlar Constitution of Armenia Article 20 president am 23 dekabr 2017 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 18 January 2018 Asatryan Garnik Arakelova Victoria Yerevan 2002 The Ethnic Minorities in Armenia Part of the OSCE Archived copy at WebCite 16 April 2010 Ministry of Culture of Armenia The ethnic minorities in Armenia Brief information Arxivlesdirilib 10 oktyabr 2017 at the Wayback Machine As per the most recent census in 2011 National minority Arxivlesdirilib 16 fevral 2017 at the Wayback Machine National Assembly of the Republic of Armenia Official Web Site parliament am www parliament am 22 December 2015 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 10 December 2015 The World Fact Book Armenia Central Intelligence Agency 19 July 2010 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 17 July 2010 All Places of Armenia by 2001 and 2011 censuses Population statistics of Eastern Europe Archived from the original on 2015 07 16 Istifade tarixi 16 iyul 2015 1 2 3 4 World Economic Outlook Database October 2018 IMF org International Monetary Fund Istifade tarixi 23 February 2019 Gini index World Bank 21 November 2018 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 27 August 2019 Novoselcev A P K voprosu o politicheskoj granice Armenii i Kavkazskoj Albanii v antichnyj period Kavkaz i Vizantiya I Erevan 1979 Yampolskij Z I K izucheniyu drevnego puti iz Kaspijskogo morya po reke Kure cherez Gruziyu k Chernomu moryu Tr In ta istorii AN GSSR t 2 1956 F Memmedova 2006 seh 116 azerb J Marquart Eransahr str 78 Yushkov S V K voprosu o granicah drevnej Albanii IAN SSSR 1937 t I F M mmedova 2006 seh 68 azerb The Cambridge Ancient History volume XIV chapter 22b page 662 Demoskop Weekly Prilozhenie Spravochnik statisticheskih pokazatelej Ibrahim Bayramov Qerbi Azerbaycanin turk menseli toponimleri BAKI Elm 2002 346 seh Ordubadi M S Qanli iller Baki 1991 seh 7 Zavaryan S Ekonomicheskie usloviya Karabaha i golod 1906 1907 g Perevod s armyanskogo S Peterburq 1907 seh 61 Azerbaycan Respublikasi Dovlet Arxivi f 970 siy 1 is 11 v 193 Shavrov N N Novaya ugroza russkomu delu v Zakavkaze predstoyashaya rasprodazha Mugani inorodcam SPb 1911 seh 63 64 rus Organiztion of Liberation of Garabagh Statistics of Losses in Armenian Azerbaijan Wor In Azerbaijan in 1988 before Garabagh conflict 390 thousand Armenians lived approximately 6 of Republic s population Of these 180 thousand lived in Baku and 145 thousand lived in Dag lyg Garabagh Autonomic Region DGAR According to population census in 1989 in Armenia 85 thousand Azerbaijani lived about 3 of population In fact the figure was higher because in January of 1990 in Azerbaijan 208 thousand former Armenian citizens fled to Azerbaijan were recorded 186 thousand of Azerbaijani 18 thousand of Kurds and about 4 thousand Russians Nairit Chemical Plant interrupted work 2014 09 05 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2011 08 15 En Pis Iqtisadiyyata Malik Olkeler Forbes com ABS Ermenistan munasibetleri ABS Dovlet Departamenti Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրություն Ընդունվել է 1995թ հուլիսի 5 ի ՀՀ հանրաքվեով Սահմանադրության փոփոխությունները կատարվել են 2005թ նոյեմբերի 27 ի ՀՀ հանրաքվեով Գլուխ 1 Սահմանադրական կարգի հիմունքները Հոդված 12 Arxivlesdirilib 2014 04 20 at the Wayback Machine Հայաստանի Հանրապետության Նախագահ Dejstvuyushaya Konstituciya Respubliki Armeniya prinyataya 27 noyabrya 2005 goda v rezultate vsenarodnogo referenduma na oficialnom sajte Pravitelstvo Respubliki ArmeniyaXarici kecidlerErmenilerin Azerbaycana qarsi erazi iddialari ve silahli tecavuzu Arxivlesdirilib 2016 03 07 at the Wayback Machine Ermenistan Respublikasinin Azerbaycan Respublikasina qarsi tecavuzu Arxivlesdirilib 2007 07 18 at the Wayback Machine 31 Mart azerbaycanlilarin soyqirimi gunu K problemam Nagornogo Karabaha i vokrug nego Arxivlesdirilib 2008 02 25 at the Wayback Machine Azerbaycanin ilk Ermenistan portaliHemcinin baxIrevan xanligi Irevan quberniyasi Irevan Qerbi Azerbaycan mahallari Azerbaycanlilarin Qerbi Azerbaycandan deportasiyasi Ermenistan ile elaqedar bu meqale qaralama halindadir Meqaleni redakte ederek Vikipediyani zenginlesdirin Menbe https az wikipedia org w index php title Ermenistan amp oldid 5882772, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti,

meqaleler

, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.
Style: Default