NiNa.Az
domain domen domainler domenler domende domainde domeni domaini domenini domainini domains domenlər domainlər domendə domaində domenleri domainleri domenləri domainləri domaindi domendi domainim domenim domainin domenin domainlerdi domenlerdi domainlərdi domenlərdi sonra sonraki sonrakı sonraya sonrada sonradan sonrasi sonrası sonralar sonralarda sonralara sonralardan sonrasini sonrasını sora soraki sorakı soraya sorada soradan sorasi sorası soralar soralarda soralara soralardan sorasini sorasını. Fransa Basqa dillerde oxuyun Izle Redakte Fransa Respublikasi fr Republique Francaise yaxud qisaca Fransa kohne menbelerde Frengistan 1 Qerbi Avropada dovlet O Belcika Luksemburq Almaniya Isvecre Italiya Monako Andorra ve Ispaniya ile hemserheddir Fransa Respublikasi Republique Francaise FransaBayragi GerbiHimni Marselyeza source source track track track track track track track track track track track track track track track track track track track track track track track track track track track track track track Paytaxti ve en boyuk seheriParis 48 51 sm e 2 21 s u Resmi dillerifransiz diliIdareetme formasiYari prezident respublikasiRehberlik PrezidentEmmanuel Makron Bas NazirJean CastexTarixi Yaranmasi4 oktyabr 1958Erazisi Umumi643801 640 679 km2 246 201 mil2 Ehalisi Texmini66 991 000 Sixliq103 km2 266 8 kv mil ValyutasiAvroSaat qursagiUTC 2Yolun hereket istiqametisagTelefon kodu 33ISO 3166 koduFRInternet domeni frFransa Fransa Avropa Ittifaqinin qurucu uzvudur Rusiya ve Ukraynadan sonra erazice Avropanin en boyuk ucuncu olkesidir Avropa qitesinin qedim dovletlerden sayilir Mundericat 1 Adinin etimologiyasi 2 Ehali 3 Din 4 Erazi 5 Fransa seherleri 6 Tarixi 6 1 Orta esrler 6 2 XVII esrde xarici siyaset 6 3 Yeni tarix 6 4 Muasir tarix 7 Tarixi sexsiyyetler 8 Tarixi abideleri ve memarliq 9 Sosial qurulusu 10 Cografiyasi 11 Iqlimi 12 Tehsil 13 Fransada tehsil sistemi 13 1 Dil merkezleri 13 2 Fransada kollecler 13 3 Fransada universitetler 14 Siyasi qurulusu 14 1 Prezident 14 2 Bas nazir 14 3 Hokumetin bas katibi 14 4 Nazirler Kabineti 15 Idareetme qurulusu 16 Iqtisadiyyati 17 Senaye 17 1 Kend teserrufati 17 2 Neqliyyat ve xarici ticaret 17 3 Xarici tisaret 18 Istinadlar 19 Hemcinin bax 20 Xarici kecidlerAdinin etimologiyasi Redakte Fransa adi franklarin yurdu menasina gelen Frankiya kelimesine dayanir Lakin frank sozunu menseyi ile bagli bir nece iddia movcuddur Bunlardan biri bu sozun German dillerinde nize menasina gelen frankona sozune dayandigi yonundedir Basqa bir iddiaya gore ise frank sozu qedim German dilinde azad menasina gelen frey sozunden yaranib Frank kelimesi muasir Fransizcada franc seklinde hele de yasamaqdadir ve 2000 ci ilde avro Fransanin resmi pul vahidi olana qeder Fransada istifade olunana pulu adlandirmaq ucun istifade olunub Ehali Redakte Esas meqale Fransa ehalisi Texmini olaraq Fransa ehalisi 67 milyondur ehalinin boyuk hissesi seherlerde meskunlasmisdir Fransa ehali sayina gore dunyada 20 ci Avropada ise 3 cu yerdedir Fransa Avropa Ittifaqi ehali sayina gore Almanyadan sonra 2 ci yerdedir 2004 cu ilde Fransanin illik artim sureti 0 68 olmusdur 2006 ci ilde 300000 yeni usaq dogulmusdur 2002 ci ilde her qadina dusen usaq sayi 1 88 oldugu halda 2008 de bu reqem 2 02 e yukselmisdir 1 2004 cu ilde umumilikde 140033 nefer xarici olkelerden Fransaya koc edib Bunlardan 90250 si Afrika olkelerinden 13710 u ise Avropa olkelerinden olmusdur 1999 cu il siyahiyaalinmasi zamani Fransa Respublikasinda Ehalinin sixligi Il Il Ehali Ehali Il Ehali50 e e 1806 2 500 000 29 648 000 1896 40 158 0001 1811 5 500 000 30 271 000 1901 40 681 000120 1816 7 200 000 30 573 000 1906 41 067 000400 1821 5 500 000 31 578 000 1911 41 415 000850 1826 7 000 000 32 665 000 1921 39 108 0001226 1831 16 000 000 33 595 000 1926 40 581 0001345 1836 20 200 000 34 293 000 1931 41 524 0001400 1841 16 600 000 34 912 000 1936 41 502 0001457 1846 19 700 000 36 097 000 1946 40 506 6391580 1851 20 000 000 36 472 000 1954 42 777 1621594 1856 18 500 000 36 715 000 1962 46 519 9971600 1861 20 000 000 37 386 000 1968 49 780 5431670 1866 18 000 000 38 067 000 1975 52 655 8641700 1872 21 000 000 37 653 000 1982 54 334 8711715 1876 19 200 000 38 438 000 1990 56 615 1551740 1881 24 600 000 39 239 000 1999 58 518 3951792 1886 28 000 000 39 783 000 2006 61 399 7191801 1891 29 361 000 39 946 000 2011 63 136 180Din Redakte Paris Meryem Ana kilsesi Fransa Eladuya Fransa vicdan azadliginin konstitusiyada eksini tapdigi dunyevi bir olkedir 2007 ci ilin yanvarinda aparilan bir anket statistikalarinin neticelerine gore Fransizlarin 51 i Katolik 31 i ateist 10 i basqa dinlere 4 i muselman 3 i protestan 1 i iudey 1 i de buddist oldugunu soylemisdir Avropa olkelerinde statistik arasdirmalar Avrobarometre adli qurumun apardigi daha deqiq bir neticeye gore Fransiz xalqinin 34 i bir tanrinin varligina inandigini 27 i muqeddes varliga inandigini 33 i ise herhansi bir tanrinin varligina inanmadigini soylemisdir Fransada yasayan muslemanlarin sayi baresindeki ferziyyeler olduqca deyiskendir 1999 cu ilde aparilan ehalinin statistika melumatlarina gore Fransada yasayan ve muselman olan insanlarin sayi 3 7 milyon olaraq hesablanmisdir O dovrku ehalinin 6 3 i Ancaq 2003 cu ilde Fransa Daxili Isler Nazirliyinin nesr etdiyi olkedeki taxmini muselman sayi 5 6 milyon olaraq aciqlanmisdir Muselman ehalinin ekseriyyeti Ereb Megrib zenci menseliler ve Turkler teskil etmekdedir Ehalinin 8 i ve yaxud 10 i Fransada yasayan yehudilerin umumi sayi ise 600 mindir ve Avropadaki en boyuk yehudi diasporasidir Fransadaki dunyevilik fakti 1905 ci ilden bu yana Fransiz hokumetinin herhansi bir dini tanimasina engel olmaqdadir Bunun yerine Fransiz hokumeti yalniz dini qurum dernek ve teskilatlanmalari tanyir ve movcud qanunlar daxilinde bu qurumlarin siyasete mudaxile etmesine mane olur Scientology Tanri nin Ovladi Moon teriqeti ve Gunes Mebedi kimi dini aximlar Fransada teriqet olaraq gorulur ve diger dinler ile eyni beraber statusa sahib deyillerdir Teriqetler ise Fransada xos qarsilanmayan qurumlardir Erazi Redakte Nor Pa de Kale Pikardiya Yuxari Normandiya Il de Frans Sampan Arden Lotaringiya Elzas Frans Konte Burqundiya Sentr Pei de la Luar Bretan Asagi Normandiya Puatu Saranta Limuzen Overn Rona Alp Akvitaniya Cenub Pireney Langedok Russilyon Provans Alp Kot d Azur Korsika Fransa Qvianasi Qvadelupa Martinika ReyunyonBelcika Luksemburq Almaniya Isvecre Italiya Boyuk Britaniya Andorra IspaniyaLa Mans bogazi Biskay korfezi Liquriya denizi Araliq denizi Fransa hem cografi hem de tebii seraitinin muxtelifliyine gore ferqlenir Fransanin genis deniz serhedleri ve Avropanin en iri neqliyyat magistrali Reyn cayinin onun erazisinde axmasi olkenin iqtisadi elaqelerinin inkisafinda olduqca elverisli serait yaratmisdir Faydali qazintilarla xususile yanacaq resurslari ile kasad olmasina baxmayaraq uran istisna olmaqla Fransa zengin hidroenerji servetlerine Alp ve Prineyde mehsuldar torpaqlara mulayim ve subtropik iqlime malikdir Kecmis mustemleke imperiyasi olmus bir vaxtlar iqtisadi gucune gore dunyada Boyuk Britaniyadan sonra II yeri tutan Fransa indi bir sira gostericilerine gore xususile senaye istehsalinin umumi hecmine gore ABS Yaponiya ve Almaniyadan xeyli geride qalir Fransanin teserrufatinin erazi strukturu esasen XIX esrde senaye cevrilisinden sonra formalasmisdir Bu dovrde elverisli cografi movqeyine gore ve mineral ehtiyatlarina xususile demir filiz ve komur malik olan simal ve serq rayonlari daha suretle inkisaf etmisdir Neticede olkenin senayesi getdikce daha cox bu rayonlarda temerkuzlesmisdir Indi de Fransanin 60 den coxu ve senaye mehsullari istehsalinin 75 e qederi Havr Marsel xettinden serqde yerlesir En iri senaye merkezleri Paris Marsel Havr Dunkerk Lill Strasburq Lion Bordo Nant Tuluzadir Paris olkenin paytaxti olmaqla yanasi hem de onun en muhum iqtisadi merkezidir Fransanin senaye mehsullarinin 30 i Paris seherinde temerkuzlesmisdir Burada emaledici senayenin avtomobilqayirma teyyareqayirma kimya senayesi ve s 100 e qeder iri muessisesi baslica olaraq en muassir elmtutumlu saheler yerlesir Istehsalin enenevi yerlesdirme xususiyyetleri ile yanasi yeni amiller meydana gelmisdir Senayenin yeni sahelerinin neft kimya neft emali suretli inkisafi elece de kohne sahelerin qarametallurgiya ve s idxal xammala kecmesi denizsahili rayonlarin teserrufat potensialinin guclenmesine sebeb olmusdur Fransanin teserrufatinda aqrar bolmenin Ingiltere ve Almaniyaya nisbeten muhum ehemiyyeti var Kend teserrufatinda heyvandarliq ustunluk teskil edir Et sud mehsullari istehsalina bugda seker cugunduru yigimina gore Fransa Qerbi Avropada 1 ci yeri uzum yigimina ve serab istehsalina gore ise dunyada ilk yerlerden birini tutur Fransa kend teserrufati mehsullarinin iri istehsalcisi olmaqla yanasi hem de onun iri ixracatcisidir Fransa regionlari Cenubi Avropa olkelerine daxildir Martinika Korsika Qvadelupa Normandiya Burqundiya Sampan Ardenne Turen Oksitaniya Nicca Elzas Akvitaniya Overen Bretan Sentr Frans Konte Il de Frans Limuzen Lotaringiya Cenub Pireneyler Nor Pa de Kale Asagi Normandiya Yuxari Normandiya Pays de la Luar PikardiyaFransa seherleri Redakte Esas meqale Fransa seherlerinin siyahisiTarixi Redakte Esas meqale Fransa tarixi Lutesiyanin plani Lutesiyanin Parisin qedim adi esasi e e III esrin ortalarinda Kelt menseli parisi tayfalari terefinden indiki Site adasinda qoyulmusdur Mehz seherin muasir adi parisilerin adindan goturulmusdur Lutesiya haqqinda ilkin yazili melumata e e 53 cu ilde Yuli Sezarin Qall muharibesi haqqinda 6 ci kitabinda rast gelinir e e 53 cu ilde romalilar birinci muvveffeqiyyetsiz cehtden sonra ikinci defe sehere yaxinlasmaq isterken sakinler Lutesiya seherine oda vuraraq korpuleri mehv etmisler Romalilar adani lutesiyalilara saxlayaraq Sena cayinin sol sahilinde yeni seher salmislar Roma imperiyasi zamaninda seher bir o qeder de ehemiyyete malik olmamisdir Avropada bir esrlik keskin dini qarsidurma dovrune yekun vurmus olmusdur Beynelxalq munasibetlerde dini amillerin rolu keskin suretde azalmisdir Otuzillik muharibenin neticeleri gostermisdi ki merkezlesdirilmis milli dovletlerin Fransa Ingiltere Hollandiya Isvec siyasi perspektiv geleceyi dalia inamlidir Vestfal sulhu Avropada xarici siyasi veziyyeti kokunden deyisdirirdi Quvveler balansi deyisdirilirdi Avropa beynelxalq munasibetler sistemi onun huquqi esasi ve gelecek istiqameti mueyyenlesmis olurdu XVII esrin II yarisi fransiz mutleqiyyetinin apardigi ve ona ugur geyirmeyen 4 muharibe ile seciyyelenir Butovlukde yuzillikde Avropanin siyasi xeritesinde yeni burjua respublikalarinin yaranmasini sertlendiren Hollandiya ve Ingiltere burjua inqilablari bas vermis ve bunun neticesinde Avropanin siyasi heyati deyismisdi Burada da Hollandiya daha feal rol oynayirdi XVII esrin ikinci yarisi ile XVIII esrin evvellerine Fransanin herbi siyasi genislenme plani dord muharibeye sebeb olmusdur 1667 1668 ci illerde olan ilk muharibede meqsed ispan Niderlandinin Fransaya birlesdirilmesi idi Hollandiya Ingiltere ve Isvec arasinda Fransya qarsi ucluk ittifaqi yaranmisdi Isvec Vestfal sulh muqavilesinin teminatcisi kimi cixis edirdi Bele bir seraitde XIV Ludovik muharibeni dayandirmali olmusdur Ikinci muharibe 1672 1679 cu illeri ehate edir Fransa krali XIV Ludovik Hollandiyaya qarsi hucuma kecmisdi Ingiltere ve Ispaniya da Hollandiyaya komeklik go sterirdiler Nehayet 1679 cu ilde Nimvehen sulh muqavilesi baglanmisdir Bu muqavileye esasen Fransa Hollandiya erazilerini azad etmis onun muqabilinde ise Ispaniyadan Cenubi Niderlanddan mueyyen eraziler almisdir Bu ilk beynelxalq muqavile idi ki senedlesme latinca deyil fransiz yazisi ile aparilmisdir Bu muqavile Fransa ucun serfeli olmusdur Bele seraitde Versal Almaniyanin zeifliyinden istifade ederek ozbasina olaraq Almaniyanin bezi torpaqlarim oz torpagina birlesdirirdi Fransaya beraet qazandirmaq ucun xususi Birlesdirme Palatasi tesis edilmisdir Belelikle 1681 ci ilde Strasburq ele kecirilmisdi Ucuncu muharibe 1688 1697 ci illeri ehate edir XIV Ludovikin bu ucuncu muharibesi demek olar ki umumavropa muharibesine cevrilmisdir Hem quruda ve hem de denizde 10 il muharibe getmisdir Herbi doyusler Alman Niderland Italiya Ispaniya torpaqlarinda gedirdi Burada Fransa meglub olmus 1697 ci ilde sulh muqavilesi baglanmisdi Ispaniya krali II Kari 1700 cu il oldukden sonra XIV Ludovikin nevesi V Filipp Kral elan edildi Bu vaxt XIV Ludovik oz ordusunu Ispaniyaya gondermisdir O oz nevesi adindan ozu Ispaniyani ve mustemlekeleri idare etmek fikrinde idi Bu ise bir cox Avropa dovletlerini qiciqlandirmisdir Odur ki genis ittifaq yaratmali olmuslar XIV Ludovikin dorduncu muharibesi baslamisdi Bu muharibe Ispan vereseliyi ugrunda geden muharibe idi Bu muharibe 1701 1713 cu illeri ehate edirdi Muharibede demek olar ki butun Qerbi Avropa istirak edirdi Hemin vaxtlar 1700 1721 ci illerde Simal muharibesi de gedirdi Simali ve Cenubi Avropa arasinda gedirdi Ispaniya vereseliyi ugrunda muharibe Almaniya Fransa Italiya ve Ispaniya arasinda gedirdi Fransa meglub olmus ve sulh istemisdir Belelikle 1713 1715 ci illerde Utrextde sulh konqresi kecirilmisdir Konqresde Fransa Ingiltere Hollandiya Savoyya Portuqaliya Venesiya Papa vilayetleri Ispaniya ve diger dovletler istirak etmisler Muharibenin bitmesi barede olan bu Utrext sulh muqavilesinde Ispaniyanin vereseliyi barede bir nece muqavilenin sertleri de yad edilmisdir Orta esrler Redakte Parisin plani 1223 cu il Romalilarin hokmranligi 508 ci ilde franklilarin gelisinden sonra suqut etdi Filipp II Avqustun hakimiyyeti illerinde seherin mudahiesi mohkimlendirilmis 1190 ci ilde sag sahil 1210 cu ilde sol sahil boyu qala divarlari seherinh qerb hisseside ise Luvr qesiri tikilmisdir XI esrden baslayaraq Paris Avropanin medeni maarif ve dini merkezine cevrilmeye baslayir XIII esrden etibaren sol sahil boyu soralar Strabon universitetinin yaranmasinda muhum rol oynamis coxlu kollecler acilir XIV esrde Boyuk bulvar deyilen yerde sol sahil boyu yeni qala divarlari tikilir XVII esrde xarici siyaset Redakte 1665 ci ilde Ispan krali IV Filip vefat etdi Bununla yanasi XIV Ludovik da Ispan mallarinin bir hissesine haqq qazandirdi cunki merhum Kralin Mariya Terezanin vergi odememesi onun atasinin qanuni quvvesinin mirasini mehrum etdi Bir behane olaraq Fransiz terefi Ispaniya Hollandiya bir sira sahelerde devolution huququ istifade ederek ilk nikah usaqlar miras ustunluk idi Xususi huququn dovlet mubahiselerine xas hedden uzadilmasi ile XIV Ludovik Ispaniya Hollandiyasini ilk nikahindan IV Filipin qizi Mariya Terezaya vermeye cagirdi Buna gore 1667 ci ilde baslayan muharibeye devolutionary deyildi Turenn in oynadigi liderlikde helledici rol herbi emeliyyatlar fransizlar ucun ugurlu inkisaf etdi Yalniz iki hefte icinde Voban Lill i muvafiq bir muhasire altina aldi ve 1668 ci ilin evvelinde Sahzade Condenin ordusu Ispanlara mexsus Frans Komte isgal etdi Ancaq Fransanin guclenmesi deniz quvvelerini qorxutdu Ingiltereye Hollandiyaya ve Isvece anti Fransiz alyansini bagladi Koalisiya ile muharibe tehlukesi altinda olan XIV Ludovik 2 May 1668 ci ilde Aran sulh muqavilesini imzalamaga mecbur edildi Buna gore Flandersin cenubunda Lille de daxil olmaqla bir sira strateji ehemiyyetli qalalar qorunub saxlanila bilerdi Sulhun bitmesinden bir gun kecdikden sonra yeni bir muharibeye hazirliq baslandi Hollandiyani bu defe Hollandiyani Fransa qosulmaqdan onlediren esas dusmen olaraq secilmisdi Uzun danisiqlarin neticesi olaraq XIV Ludovik diplomatlari Ingilterenin Isvecin ve Bavyeranin desteyini ala bildi 1672 ci ilin martinda ingilisler Hollandiyaya muharibe elan etdiler aprelde ise Fransizlar eyni seyi etdi Hollandiyali muharibe basladi Iyun ayinda Hollandiyali muharibe esnasinda Fransiz ordusu cenubdan Ispaniya Hollandiyasini yaxaladi Reyne zorladi ve Hollandiyani isgal etdi Yalniz 22 gunde Fransizlar qirx seherleri ele kecirdiler ve artiq Hollandiyaya geldikleri zaman Hollandiyalilar dasqinlarin acilmasi ve genis erazileri deniz suyuyla dasqinlarken bu seheri etibarli bir ada cevirdi Isgalcilara qarsi her gun dayandigina Narinci Sahzadesi rehberlik edirdi dovlet cevrilisinin neticesi olaraq respublika icerisinde butun gucleri sixisdirdi Herbi emeliyyatlara elave olaraq Fransaya qarsi bir koalisiya yaratmaq ucun feal diplomatik danisiqlar apardi Onun seyleri meyve getirdi Ispaniya Alman imperatoru ve bir sira alman hokumetleri XIV Ludovike qarsi muharibeye girdi 1673 cu ilin sonunda Fransiz esgerleri Hollandiyani terk etmek mecburiyyetinde qaldilar 1674 cu ilde Ingiltere ayri bir sulh etdi Fransa guclu koalisiyaya qarsi mubarizede indi yalniz Isvecin komeyine arxalana biler Yazda Vauban terefinden desteklenenXIV Ludovikin emri altinda ordu Frans Komte isgal etdi Ancaq Rineland erazilerinden Fransiz qosunlari ustun dusmen quvvelerinin tezyiqi altinda geri cekilmeye mecbur edildi Palatinadan ayrilaraq buruq torpagin prinsipi tetbiq olundu dinc yasayis yerleri mehv etdi ve sakinlerini oldurdu Dusmenin ededi ustunluyune baxmayaraq 1674 cu ilin ikinci yarisinda Fransiz hele de tesebbuskari ele kecirmeye muveffeq olmusdur Avqust ayinda Seneffe Fransiz Flanders altinda Conde Sahzadesi Portuqaliya Sahzadesinin muttefiq ordusunu meglub ederek Parise hereket etdi Dusen ve qisda Turen dusmenini Alsacede cokdu Ancaq gelecek ilden etibaren Fransa hem de en yaxsi komandirlerini itirdi Iyun ayinda 1675 ci ilde Turenn kuce nuvesi terefinden olduruldu Olumunden sonra Alsace ordusunun emrini alan Sahzade Conde dusmeni dusmeni dayandira sonra isinden teqaude cixaraq qala ucun teqaude cixdi Ancaq gelecekde doyusler fransizlar ucun yaxsi bir sekilde formalasdi Ispaniyadaki bir sira seherleri isgal etdiler ve genc Fransiz donanmasi Ispan ve Hollandiyali heyetlerde Araliq denizinde zefer qazandi 1678 ci ilde Nimvehen dunyasina gore Fransaya Franche Comte ve Ispaniyadaki bir sira seherleri devet etdi Bu muqavile XIV Ludovikin xarici siyasetinin en boyuk nailiyyetlerinden idi ve o vaxtdan ona Boyuk deyildi Yeni tarix Redakte Esas meqale Boyuk Fransa inqilabi Esas meqale Bastiliyanin alinmasi Esas meqale Vandeya usyani XIV Ludovikin zamaninda kral iqametgahi Versala kocurulur Buna baxmayaraq Parisin artan iqtisadi potensiali ve ehalisi onu siyasi merkez olaraq daha da aktuallasdirir 1844 cu ilde indiki dairevi yol boyu sayca ucuncu qala divari tikilerek seheretrafi 16 girisli qala divarlarinin uzunlugu 36 km e catdirilir Bastiliyanin alinmasi XIX esrde 21 beynelxalq serginin besi Parisde kecirilir ki bu da seherin medeni siyasi heyatina cox musbet tesirini gosterir Eyfel qullesi Umumdunya sergisi munasibetile 1889 cu ilde tikilmisdir Almanlar terefinden Parisin isgali fehlelerden xirda senetkarlardan ve burjuaziyadan ibaret Paris Kommunasi Fransa imperiyasini suquta yetirir Boyuk Fransa inqilabi 1789 1799 Fransa ve Avropa siyasi tarixinde koklu deyisikliklere sebeb olmus en muhum hadiselerden biri O dovr Fransasinda elece de diger aparici Avropa olkelerinde hakim zadegan ve katolik ruhanilerine verilmis qeyri mehdud imtiyazlarla xarakterize olunan mutleq monarxiyadan demokratiya vetendasliq ve insan huquq ve azadliqlari kimi muterreqqi prinsiplere esaslanan siyasi sosial qiyam Inqilab qanli igtisaslar minlerle insanin teqib ve edamiyla musahide olunumus hetta beynelxalq seviyyede ciddi narahatliq dogurmusdur Inqilab ozunden sonra Avropada Napoleon muharibeleri Fransada monarxiyanin berpasi ve nehayet muasir azad demokratik Fransanin simasini mueyyenlesdirecek daha iki inqilaba sebeb olmusdur Inqilabdan sonraki 75 il erzinde Fransa respublika diktatorluq konstitusiyali monarxiya ve iki muxtelif imperiyalar halinda movcud olmusdur Esas meqale Fransa Direktoriyasi Direktoriya Fransa Direktoriyasi fr Directoire executif franzosisch Le Directoire 26 oktyabr 1795 24 dekabr 1799 Fransa inqilabindan sonra Milli Konvent terefinden 1795 ci ilde qebul edilmis konstitusiyaya esasen idareetme formasi bes neferden ibaret fr membres du Directoire icraedici orqan Fransa Respublikasi Konstitusiyasi 1795 bend 132 Direktoriya uzvuluyune namized Besyuzler Surasi terefinden ireli surulur ve Ansionlar Surasi terefinden 5 il muddetine tekrar secilmemek serti ile secilir Fransa Respublikasi Konstitusiyasi 1795 bendler 132 133 137 ve 138 Direktoriya uzvu 40 yasindan yuxari Direktoriya uzvulerinden qohumu olmamaq serti ile Qanunverici Korpusun uzvuleri ve nazirlerden secilir Fransa Respublikasi Konstitusiyasi 1795 bendler 135 136 139 Her bir Direktoriya uzvu Icraedici Direktoriyanin prezidenti fr president du Directoire olub Fransa Respublikasi Konstitusiyasi 1795 bend 141 eyni zamanda Icraedici Direktoriyanin katibi fr secretaire du Directoire secilir Fransa Respublikasi Konstitusiyasi 1795 bend 143 Direktoriya iclaslarini Qanunverici Korpusda kecirir Fransa Respublikasi Konstitusiyasi 1795 bend 171 Direktoriya iclasinin yetersayi ucun 3 uzvunun istiraki vacibdir Fransa Respublikasi Konstitusiyasi 1795 bend 142 Muasir tarix Redakte Ikinci dunya muharibesinde seher fasist Almaniyasi terefinden isgal edilir ve isgal 1944 cu ile kimi davam edir Esas meqale Setif ve Gelma qetliami Setif ve Gelma qetliami 8 may 1945 ci ilde Elcezairin Setif Guelma ve Kherrata seherlerinde Fransa ordusunun mulki ehaliye qarsi toretmis oldugu qetliam Fransa hokumetinin verdiyi resmi melumatda oldurulmus elcezairlilerin sayi 1200 yaralilarin sayi 1500 gosterilse de diger menbelerde oldurulmus elcezairlilerin sayinin 6000 ile 45 000 arasinda oldugu bildirilir 1968 ci ilde Paris kutlevi ixtisaslar meydanina cevrilir ki bu da hakimiyyet deyisikliyi ile neticelenir Tarixi sexsiyyetler Redakte Esas meqale Napoleon Bonapart Napoleon Bonapart it Napoleone Buonaparte fr Napoleon Bonaparte 15 avqust 1769 5 may 1821 Fransa imperatoru bacariqli serkerde I Napoleon heyati boyu asagidaki vezifeleri dasiyib Fransa inqilabi ordusunun generali Fransa Respublikasinin birinci konsulu 9 noyabr 1799 20 mart 1804 fransizlarin imperatoru 18 may 1804 11 aprel 1814 12 mart 1815 22 iyun 1815 Italiya Respublikasinin Prezidenti 26 yanvar 1802 17 mart 1805 Italiya krali 17 mart 1805 11 aprel 1814 Reyn Ittifaqinin protektoru 12 iyul 1806 19 oktyabr 1813 Isvecre Konfederasiyasinin mediatoru 19 fevral 1803 19 oktyabr 1813 Berqin Boyuk Hersoqu 1808 1809 Esas meqale III Napoleon III Napoleon tam adi Sarl Lui Napoleon Bonapart fr Charles Louis Napoleon Bonaparte 20 aprel 1808 Paris 9 yanvar 1873 Chislehurst London II Respublika prezidenti fransizlarin ilk prezidenti ve II Fransa Impeiyasinin III Imperatoru I Napoleonun qardasi oglu olmusdur Bir sira cevrilis cehdinden sonra dinc yolla 1848 ci ilde II Respublika prezidenti kimi hakimiyyete gelmis 1851 ci ilde qanuni hakimiyyeti legv edib avtoritar polis rejimi yaradaraq bir ilden sonra ozunu III Imperator elan edir On illik qeddar bonapartizm ideyalari altinda idarecilikden sonra 1860 ci ilde demokratik reformalar apararaq Fransanin iqtisadi senaye potensiyalinin guclu inkisafina sebeb olmusdur 1870 ci ilde liberal konstitusiya qebul edildikden sonra hakimiyyet yeniden qanuni parlamente qayidir Fransa Prussiya muharibesinde almanlara esir dusen III Napoleon Fransanin sonuncu monarxi sayilir Esas meqale Sarl de Qoll Sarl de Qoll fr Charles Andre Joseph Marie de Gaulle 22 noyabr 1890 9 noyabr 1970 fransiz generali ve siyasetcisi Ikinci dunya muharibesinde alman fasistlerine qarsi Muqavimet herekatina rehberlik etmisdir 1944 46 ci illerde Fransada yaradilmis muveqqeti hokumete basciliq etmisdir 1958 ci ilde Elcezair muharibesi zamani o yeni hokumetin yaradilmasi ucun tapsiriq alir Qoll bu erefede konstitusiya islahatini heyata kecirir ve Besinci respublikanin esasini qoyur Qoll ele hemin il yeni respublikanin prezidenti secilir O 1959 69 cu illerde Fransanin prezidenti kimi yeni respublikanin formalasmasinda boyuk rol oynamisdir Onun qoyub getdiyi Qollizm ideologiyasi bu gun de Fransa siyasetinde boyuk rol oynayir Tarixi abideleri ve memarliq RedakteTarixi abideleri ve arxitekturasi Monsoro qesri Muasir incesenet muzeyi Opera Qarnye Muzey Orsay Pikasso muzeyi Luvr muzeyinin suseli piramida formasindaki girisi Zefer tagi Eyfel qullesi Paris Meryem Ana kilsesi Nimes amfiteatri Cluny Abbey Chartres kilsesi Chateau de Chenonceau Vaux le Vicomte Arc de Triomphe du Carrousel Fransanin gormeli yerleri coxdur Bura memarliq tikilileri kuce ve meydanlar korpuler ve s aiddir Bunlardan ucu Napoleonun serencmi ile 1806 1836 ci illerde memar Jan Fransua Salqrin terefinden tikilmis Zefer tagi 1887 1889 cu iller arasinda Qustav Eyfelin layihesi esasinda insa edilmis Eyfel qullesi ve XII esrde Site adasinda tikilmis Notr Dam de Pari kilsesi Parisin simvoluna cevrilmisdir Esas meqale Zefer tagi Paris Esas meqale Eyfel qullesi Esas meqale Notr Dam de Pari Esas meqale Luvr muzeyi Esas meqale Monsoro qesriSosial qurulusu RedakteEhali ve seherler 66 630 602 nefer ehalisi olan Fransa ehalisine gore 21 ci Avropa Birliyi icinde Almaniyadan sonra 2 ci olkedir Dunya ehalisinin 0 88 ni teskil edir Olkenin boyuk seherleri Paris Marsilya Lyon Lille Toulouse Nice ve Nantesdir Olke ehalisinin 84 i seherlerde yasayir Fransa ehalisinin ekseriyyetini fransizlar teskil etdiyindem o tekmilletli dovlet sayilir Fransiz milleti qedim aborigen tayfalari qallarin keltler Roma isgalcilarinin german tayfalarinin qarismasi neticesinde formalasmisdir Fransiz hem de Fransa toponimlerinin menseyi V esrde olkenin simal hisssesini zebt eden german tayfalarindan olan franklarin adindan goturulmusdur Ehalisinin 90 i fransizlardir Orta omur muddeti 82 3 ildir qadinlar 85 4 kisiler ucun 79 2 Fransada qadinlarin sayi 34 336 315 kisilerin sayi 32 291 287 neferdir Olkede tebii artim 2015 ci il ucun 0 4 dir Ehali terkibinde yasli ehalinin payi getdikce artir Fransizlar Avropanin roman xalqlarina aid edilir Fransiz milleti qedim aborigen tayfalari qallarin keltler Roma isgalcilarinin german tayfalarinin qarismasi neticesinde formalasmisdir Fransiz hem de Fransa toponimlerinin menseyi V esrde olkenin simal hisssesini zebt eden german tayfalarindan olan franklarin adindan goturulmusdur Daha cox inkisaf etmis qall roman medeniyyetinin tesiri ile german dilli franklar yerli ehali ile qaynayib qarisir oz dilleri ve adet enenelerini tedricen itirirler 843 cu ilde romanlasmis franklar guclu kralliq yaradir ve onu Fransa adlandirirlar Ona gore de Fransanin ehalisinin formalasmasinda onun simali ve cenubunda muxtelif etnik komponentler istirak etmis ve romanlasma derecesi de bu bolgelerde eyni olmamisdir Etnik qruplar esasen etraf bolgelerde yasayir Fransanin etnik terkibi rengarengdir dunyanin her yerinden 100den cox etnik qrup var ancaq buna baxmayaraq olkede tek dil fransiz dilidir Oksitan 10 2 Alsak 2 1 Flamand 0 2 Lotaring 0 4 Breton 0 8 Katalon 0 4 Korsikalilar 0 3 Bask 0 1 Alman 2 5 Bunlar dil ve medeniyyetleri ile ferqlenen bretanli 1 5mln nefer elzasli 1mln dan cox flamandli korsikali basklar ve katalonlardir Bretanlilar kelt dil qrupuna aid olub Bretan yarimadasinin qerb eyaletlerinde alman dilinin yerli lehcesinde danisan elzaslilarElzas ve Lotaringiyada holland diline yaxin dilde danisan korsikalilar Korsika adasinda yasayirlar Katalonlar ve basklar Pireneyin eteklerinde meskunlasmislar Etnik qruplar fransiz dilinde tehsil alir ve fealiyyetlerinde bu dilden genis istifade edirler Fransada ehalinin 85 i ag irqe 3 3 i qara irqe 10 i Simali Amerika 1 7 i Asyalilara mensubdur 2014 cu ilde Fransada olan 229 000 xaricinin texminen 8 i portuqal 5 i ingilis 5 i ispan 4 i italyan 4 i alman 3 i roman 3 i belcikali idi Avropanin diger iri dovletleri ile muqayisede Fransada ehali suretle artir Bunun bir ceheti dovletin dogumu artirmaq istiqametinde apardigi demoqrafik siyaset digeri ise immiqrasiyadir Fransada 5mln immiqrant yasayir Bunlar Simali Afrika olkeleri Fransanin kecmis mutemlekelerinden gelenler hemcinin portuqaliyalilar italyan ve turklerdirFransa ehalisinin umumu sayi 66 8mln neferdir Olkede tebii artim 2015 ci il ucun 0 4 dir Orta omur muddeti 79 ildir qadinlar 83 kisiler ucun 76 Fransada ehalinin heyat seviyyesi teqriben Almaniya ve Boyuk Britaniyada oldugu kimidir UDM un 30 den coxu sosial sektora serf olunur En muhum sosial problem issizlikdir 2010 cu ilin oktyabr ayinda hokumetin teqaud yasinin uzadilmasi 62yas haqda serencaminin kutlevi etirazlara sebeb olmasi da issizliyin aradan qaldirilmasinda manee kimi izah olunur Olkede kilsenin tesiri Italiya ve Ispaniyada oldugu kimi o qeder de guclu deyildir Fransa ehalisinin 90 i katoliklerdir Fransada orta sixliq her kv km de 110 neferdir En six ehali Pireney Alpin cenub yamaclarinda Merkezi massivde cemlenmisdir Olkenin en iri seherleri Paris Liyon Marsel Lill Tuluza Nitsa Strasburq burada yerlesir Ehalisinin3 4 u seherlerde yasayir Aqlomerasiyalarin sayi 50 ni otmusdur Seher ehalisinin 60 i aqlomerisyalarda yasayir Fransada tehsil pulsuzdur Olkenin muasir tehsil sisteminin esasi 1880 1890 ci illerde qoyulub ve 6 yasindan 16 yasinadek usaqlar ucun icbari xarakter dasiyir Dovlet elece de ozel tehsil muessiseleri movcud olan Fransada mekteblilerin texminen 20 faizi ozel orta tehsil muessiselerinde oxuyur Hem dovlet hem de ozel tehsil muessiseleri ucun butun mekteb proqramlarini dovlet tesdiq edir Hemcinin musabiqe ve imtahanlarin kecirilmesi de dovlet terefinden temin olunur Bakalavriat derecesi seviyyesinedek diplomlarin verilmesi huququ yalniz dovlete mexsusdur 1959 cu ilden beri ozel tehsile dovlet terefinden yardim edilir Olkede her 9 ozel mektebden 8 i bu yardimdan yararlanir Ozel sektorda calisan muellimlerin emekhaqqi ve tehsil xerclerini de dovlet odeyir Fransanin tehsil sistemi asagidaki struktura malikdir mektebeqeder tehsil 6 yasinadek ibtidai tehsil 6 11 yas orta tehsil 11 18 yas orta tehsilin sonunda bakalavriat diplomu verilir Bu diplom imtahansiz universitete qebul olmaq huququ verir ali tehsil Muxtelif pillelerde tehsilin teskili ve mezmunu 30 ilden artiqdir ki heyata kecirilen islahatlarla musayiet olunur Aparilan islahatlar tehsilin demokratiklesdirilmesini ve onun inkisaf etmekde olan cemiyyetin ehtiyaclarina yoneldilmesini temin edir Fransada son illerin esas tehsil islahatlari asagidakilardan ibaretdir 3 yasindan 5 yasinadek usaqlar ucun mektebeqeder usaq muessiseleri sebekesinin inkisafi ibtidai mekteblerden kolleclere kecid imtahanlarinin legv edilmesi tehsilden geri qalan sagirdler ucun adaptasiya siniflerinin yaradilmasi xususilesdirilmis ve ibtidai mektebden kollece qeder qruplara bolunme olmadan tehsilin umumi sutununun teskili tehsilin odenissiz olmasi sagirdlerin tehsil muddeti erzinde lazimi vesaitlerle temin olunmasi mektebe gedis haqlarinin odenilmesi yeni fenlerin tedris proqramina daxil edilmesi informatika vetendas cemiyyetinin esaslari ve diger Paris Simali Fransa ovaliginin merkezinde Sena cayinin sahilinde yerlesir Paris dunyanin en gozel seherlerinden biridir Turist qebuluna gore dunyada birincidir 76 8mln nefer 2010 cu il Parisin ureyi sayiln Site adasi Sena cayi sahilinde yerlesir seherin qedim hissesidir Diger sozle bura aciq sema altinda qedim abideler muzeyidir Fransanin gorkemli sexsiyyetlerinin o cumleden Volterin Russonun Huqonun mezarlari yerlesen mohtesem Panteon namelum esgerin mezari onunde ebedi mesel yanan Zefer tagi Milli teatr Qrand Operanin binasi Edalet mehkemesi sarayi Muqeddes Maqdalena kilsesi Bonapart Napaleonun mezari olan Eliller mebedi ve bir cox basqa tikililer Parise tekrarolunmaz gorununs verir Eyfel qullesi Parisin remzi hesab olunur Iki min il yasi olan seherin menzeresini seyr etmek ucun her il 3 milyonadek turist hundurluyu 300 metr olan bu qulleye qalxir Cografiyasi RedakteFransanin boyuk bir hissesi Qerbi Avropada yerelsir Onun materik hissesi simal serqde Belcika Luksemburq ve Almaniya serqde Isvecre cenub serqde Monako ve Italiya cenub qerbde Ispanya ve Andorra ile serheddir Fransanin sahili 4 su hovzesi ile yuyulur La Mans Atlantik okeani Simal denizi ve Araliq denizi Olkenin qerb ve simal sahilleri Atlantik denizi ile Biskay korfezi ve La Mans bogazi cenub sahili ise Araliq denizi Lion korfezi ve Liquriy denizi ile yuyulur Deniz serhedlerinin uzunlugu 5500 kilometrdir Fransa Qerbi Avropa erazisinde yerlesen en boyuk olkedir Fransa demek olar ki Avropa Ittifaqinin erazisinin besde birini tutur Hemcinin Araliq denizinde yerlesen Korsika adasi ve iyirmiden cox asili erazilerde bu dovletin terkibine daxildir Olkenin umumi sahesi 547 030 kvadrat kilometr Cografi movqe Avropanin qerbinde yerlesir Fransanin erazisi 551 6 min kv km ehalisi 65 8 mln neferdir Terkibine Araliq denizindeki Korsika adasi ve bir sira kicik sahil adalari daxildir Fransa ile qonsuluqda Almaniya ltaliya Belcika Isvecre Ispaniya kimi inkisaf etmis olkeler ve onlarin en muhum sanaye rayonlari yerlesir Olkenin qerb serheddinin xeyli hissesi tebii sedler boyunca kecir Pireney daglari Fransani Ispaniyadan ayirir cenub serqde Italya ve Isvecre ile serheddi Alp ve Yura daglari boyuncadir Fransa Almaniya serheddinin xeyli hissesi Reyn cayi boyuncadir Yalniz simalda Fransa Belcika serheddi ovaliqdan kecir Olkenin umumi serhedlerinin 2 3 si deniz serhedlerinin 3120 km payina dusur Fransanin serhedlerinde mikrodovletler yerlesir Bunlar Mavi sahil bolgesinde Monako Pireney daglari ile serhedde ise Andorradir Olkenin cografi movqeyinin xususiyyetlerine Atlantik okeani ile Araliq denizi arasinda yerlesmesi iqtisadi cehetden inkisaf etmis dovletlerde qonsu olmasi Afrikanin qerb olkelerine yaxinligi Belcika ve Isvecrenin fransiz dilli ehalisinin yasadigi bolgelerde hemserhed olmasi sualti La Mans tuneli vasitesile Boyuk Britaniya ile rahat qonsuluq elaqelerinin olmasi ve s aiddir Olke erazisinde 3 tebii cografi bolge ayrilir Olkenin senub serq ve senub qerb serheddi boyunsa uuksek Alp ve Rireneu orta hundurluklu Yura daglari uzanir Olkenin merkez ve serq bolgesinde cox parcalanmis orta hundurluklu daglar ve yukseklikler yerlesir Fransa Alplarinin hundurluyu 4000m den yuksekdir Italiya ile serheddinde Monblan dagi 4807m neinki Fransada hem de Avropada en yuksek zirvedir Alp daglarinin ezackar tebieti kars magaralari dag golleri selaleler infrastruktur tikilileri tuneller dag xizek obyektleri ve s turizm rekreasiya cehetden xususile ehemiyyetlidir Fransa mineral servetlerin muxtelifliyine gore secilen dovletdir Qerbi Avropada demir filizi boksit kalium ve dasduz uran filizi ehtiyatina gore qabaqcil yerlerden birini tutur Fransa erazisinin ekser hissesinde mulayim isti ve rutubetli deniz iqlimi hakimdir Okean sahilinden serqe dogru getdikce iqlimin kontinentalligi artir Buna baxmayaraq daglar istisna olmaqla olkenin ekser hissesinde qis temperaturu musbetdir Dagliq erazilerin iqlimi ise sertdir Fransada cay coxdur En muhum saylari Luara 2 Rona Sena ve Haronnadir Olkenin sinal serq serheddinde Reyn Mazel Seld caylarindan qonsu dovletler musterek istifade edirler Fransa caylarinin hidroenerji ehtiyati coxdur Enerji ehtiyatinin yarisi Rona ve onun qollarinin payina dusur Hidroenerji ehtiyatina gore Qerbi Avropada Norvec ve Balkan olkelerinden geri qalir Olkede gol azdir Gollerden en muhumu Cenevredir Bu golun xeyli hissesi Isvecre erazisindedir Olkenin torpaq bitki ortuyu muxtelifliyi ile secilir Ovaliqlarda boz mese simal qerbde podzollasmis boz torpaqlar yayilmisdir Dagliq erazilerde dag mese boz torpaqlari ustunluk teskil edir Torpaqlar tebii mehsuldarligini itirmisdir Cenubi Fransada meselerin qirilmasi heyvanlarin otarilmasi torpaq eroziyasina sebeb olmusdur Fransada etraf muhit insan fealiyyeti neticesinde tamamile deyisilmisdir ve olkenin her yerinde medeni landsaft ustunluk teskil edir Tebii mese massivleri yalniz Vogez Yura Simali Alplarda qalmisdir Olkede mesesalma isleri genislendirilir Araliq denizi sahili bolgelerinde zeytun subtropik meyve agaclari uzumlukler bezek agaclari genis yayilmisdir Fransanin erazisinde qedim dovrlerde muxtelif tayfalar kelt qall iber hun liqu german franklar meskunlasmis ve onlar bir sira seherler salmislar Marsel Nitsa ve s 843 cu ilde yaranmis Frank kralliginda uzun muddet feodal cekismeleri movcud idi XV esrin ikinci yarisindan merkezlesmis dovletin yaranmasi basa catir Fransada mutleqiyyet usul idaresi mohkemlenir Kral idareolunma hakimiyyetinin sistemine XVIII esrin axirinda bas veren Boyuk Fransa inqilabi son qoyur 1792 ci ilde Fransada ilk defe respublika tesis edilir 1 ci respublika 1799 cu ilde herbi cevrilisden sonra olkede Napoleon Bonapartin herbi diktatura rejimi evvelce konsulluq 1804 cu ilden ise imperiya formasinda yaranir Napoleonun meglubiyyetinden sonra olkede 1814 cu ilden 1848 ci iledek konsitusiyali monarxiya usul idaresi berqerar olur 1848 ci il fevral inqilabi respublika qurulusunu yeniden berpa edir 2 ci respublika lakin 1852 ci ilde respublika usul idaresini III Napoleonun imperiyasi evez edir 1870 ci il sentyabr inqilabi 3 cu respublikanin yaranmasina sebeb olur 1870 1940 1871 ci ilin mart ayinda Parisde bas veren inqilab neticesinde Paris kommunasi adlanan hakimiyyet sistemi yaradilir Cemi 72 gun fealiyyet gosteren Paris kommunasi hokumet terefinden amansiz teqiblere meruz qalir XIX esrin sonunda Fransa mustemlek sisteminin yaradilmasi basa catir O Boyuk Britaniyadan sonra dunyanin en iri mustemlekeci dovletine cevrilir Fransa Antantanin terkibinde I dunya muharibesinde istirak edir 1919 cu il Versal sulh muqavilesi fransizlarin xeyrine hell edilir Almaniyanin zebt etdiyi Elzas ve Lotaringiyanin simal serq hissesi Fransaya qaytarilir ve s 1940 ci ilde Fransa Almaniya ve Italiya ordusu terefinden zebt edilir 1944 cu ilin axirlarinda antihitler koalisiya ordusu ve Fransa Muqavimet herekatinin fealiyyeti neticesinde olke isgaldan azad edilir 1946 ci ilde 4 cu respublikanin 1958 ci ilde ise 5 ci respublikanin konsitutsiyasi qebul edilir Belelikle Boyuk Fransa inqilabindan sonra olkede 5 respublika usul idaresi 1792 1799 1848 1852 1870 1940 1946 1958 1958 ci ilden sonra movcud olmusdur 5 ci respublika dovrunde Fransa Avropa ve dunya siyasetinde lider muvqeyi ile yanasi iqtisadiyyatda da guclu dovlete cevrilmisdir Iqlimi RedakteFransanin avropa hissesinde mulayim deniz iqlimi serqde mulayim kontinental cenubda ise subtropik iqlim musahide edilir Yay kifayet qeder isti ve quru olur iyulda orta hava tempiraturu 23 25 dereceye catir qis aylarinda ise hava yagisli kecir orta tempiratur ise 7 8 C olur Yagintintilarin esas hissesi yanvar aprel aylarinda dusur ve onlarin umumi sayi 600 1000 mm arasinda deyisir Tehsil RedakteFransanin muasir tehsil sistemi sonuncu 200 ilde tesekkul tapmis ve dunyada en qabaqcil tehsil sistemlerinden birine cevrilmisdir Onun baslica xususiyyeti dovlet tehsil muessiselerine sahib olmasidir Fransada tehsil almaq xariciler de daxil olmaqla hami ucun pulsuzdur Duzdur universitetlerde telebelerden nominal odeme alinir Daha bir xususiyyeti ise tehsilin eyaletlerde de paytaxtda oldugu kimi keyfiyyetli olmasidir Sonuncu melumatlara gore Fransada sagird ve telebelerin sayi 15 mln yukselib ve bu da olkedeki ehalinin 4 1 teskil edir Olkede 7 min kollec ve 2600 lisey var Her il dovlet budcesinden tehsile 21 faiz vesait ayrilir Fransadaki tehsil sistemi cox aydin ifade edilen milli xususiyyetlere malikdir Bu olkede silklere bolunme diplom ve tehsil alma derecelerinin xususi sistemleri var Dovlet tehsil muessiselerinde verilen diplomlara qarsi xususi yanasma olur bele ki onlar diger ozel mekteb ve universitetlere nisbeten daha yuksek qiymetlendirilir Fransada tehsil sistemi RedakteDil merkezleri Redakte Fransiz dilinin xarici dil kimi tedris olunmasi ucun ixtisaslasmis mekteb ve kurslar Fransada coxdur Danisiq tecrubesini tekmillesdirmek ucun olkenin demek olar ki butun iri seherlerinde qisamuddetli kurslar tapmaq olar Dersleri Fransizlar kecirler Telime kommunikativ elaqe unsiyyet usul salinmisdir Esasen dersler formalasmaga soykenir danisiq dilinde tecrubenin mukemmellesdirilmesi ve inkisafina esas diqqet ise qrammatika ve teleffuze serf edilir Usaqlar ucun uygunlasdirilan xususi islenmis proqramlar vardir Qebuletme zamani telebeler bilik seviyyelerinin teyin olunmasi ucun testlerden kecirler Dilin oyrenilmesi adeten fransiz medeniyyeti ve adet enenelerinin bir sira elementleri ile elaqelendirilir Derslerin xaricinde mektebler Fransanin tarixine adetlerine ve muasir dovrune hesr edilmis movzular uzerinde muzakireler ve muxtelif ekskursiyalar teskil edirler Bir qayda olaraq her bir tehsil muessisesinde serbest is ucun xususi merkez kitabxana internete qosulan komputerler audio ve video kurslarla islemek ucun avadanliqlar vardir Fransada kollecler Redakte Kollecler orta ixtisas tehsili sahesidir Fransada beleleri movcud deyildir Burada kollecleri 2 ci dereceli orta mektebler adlandirirlar 2 3 il tehsil muddetinde hansisa bir is pesesi almaq olar Bir qayda olaraq tehsil alanlar buraxilis imtahanindan sonra senaye ve yaxud muxtelif xidmet sahelerine islemeye gedirler Basqa cixis yolu da var kolleci bitirdikden sonra emek pesesi telimi merkezlerinden birine daxil ola biler ve oz ixtisasina uygun olaraq isleye bilmesi ucun sertifikat ala biler Fransada orta ve yuksek tehsil arasinda ele bir ciddi serhed yoxdur Birinci ikinci ucun pilleken rolunu dasiyir Fransada universitetler Redakte Fransanin en nufuzlu tehsil muessiseleri Parisde yerlesir Sarbonna universitetinin esasi 1257 ci ilde xeyriyye meqsedile onlarla kasib telebenin tehsil ala bilmesi ucun Robert Sarbon terefinden yaradilmis kollecle qoyulmusdur XIV esrden etibaren universitet adlanaraq Parisin ve Fransanin en iri ve nufuzlu tehsil muessisesine cevrilmisdir 1968 ci il islahatindan sonra universitet 13 musteqil ali tehsil muessisesine bolunmusdur Sarbonna Universiteti Paris Dofin Universiteti Fransa Milli Kitabxanasinin oval zali Fransanin ali tehsil sistemi bu gun yukselme dovrunu yasayir Eger 1980 ci ilde telebelerin sayi 1 2 mln idise 2001 ci ilde bu gosterici 2 mln ya catdi ve artmaga da davam edir Fransa torpaginda ali tehsil alan her 10 telebeden biri ecnebidir Fransada tehsil suretli ve cevikdir Universitet tehsili 3 hisseye ayrilir Telebeler her birini bitirdikde diplom alirlar Birinci hisse iki il ucun hesablanib ve umumi DEUG ve ya elmi texniki DEUST universitet tehsili diplomunu almaq ucun imtahanla tamamlanir Coxlari mehz bu pillede dayanirlar cunki bele sened yaxsi is tapmaq ucun serait yaradir Ikinci hisse de 2 3 illik tehsilden ibaretdir Birinci ili bitirdikden sonra lisenziyali diplom verilir novbeti ise magistr diplomunu almaqla bitir Nehayet 3 cu hisse secilmis pesenin daha derinden oyrenilmesini teklif edir ve serbest elmi isle musayiet olunur hansi ki bu ise iddiali olanlar proqrama daxil olmasina qeder bu movzunun durust ve qisaca ifade olunmasina borcludurlar Bu merheleni muveffeqiyyetle kecenlere xususi ali tehsil ve ya esasli tehsil diplomu verilir Fransada texminen 80 universitet ve 300 e yaxin mekteb vardir Fransiz ali mektebleri oz olculerine gore ferqlenirler lakin butovlukde yerlesdiyi yerden asili olmayaraq yuksek keyfiyyetli tehsil ved edirler Boyuk eyaletlerdeki seherlerde Lill Ren Tuluza Eks an Provay sa Bordo Qrenoblyada Lion bir qayda olaraq kicik xususiyyetleri ile ferqlenirler Burada 2 ci ve 3 cu hissenin telebeleri daha coxdur Nehayet fransiz telebelerinin 4 1 nin toplasdigi Parisin etrafinda demek olar ki ne lazimdi her seyi tapmaq olar Ister fakulte ister proqram isterse de ixtisaslasdirma olsun Fransada universitetlerin resmi reytinqi movcud deyildir lakin yekunlasmis neticeler haqqinda danismaq olar Nece ki Fransanin alman dili oyreden en yaxsi fakultesi Strasburq Universitetindedir meselen Monpelye Universitetinde tebiet elmleri ve tibb fakulteleri daha yaxsi teskil olunmusdur En ali ticaret mektebi ali iqtisadi ve ticaret elmleri mektebi Parisin ali ticaret mektebi ve basqalarini flaqmanlar aralarinda biznes tehsili adlandirirlar Prinsip etibarile universitetler ve ali mektebler arasinda ferq movcud deyildir Yalniz yaranmis tarixi tiplerden sohbet gede biler Ali tehsil mezununun diplomu nufuzuna gore bezen universitet diplomundan daha yuksek qiymetlendirilir Bunlardan 1 ciler fransiz inqilabindan evvel yaranmisdi Dag mektebi 1783 cu ilde Bir il sonra korpu ve yollarin cekilmesi ucun tikilmis kralliq mektebi Bir qayda olaraq boyuk biznese ve siyasete geden yol mehz onlardan kecir Ekol Normal Ali Teserrufat mektebi Ali Ticaret mektebi Texniki mekteb muhendis vetendaslar ucun Merkezi mekteb Herbi umumqosun mektebi daha cox meshurdurlar Dogrudur ecnebinin buraya daxil olmasi cox cetindir bele ki her is ayri ayriliqda laziminca arasdirilir cox vaxt redd edilir En yaxsi sans BAC attestatina sahib olanlardadir ancaq onlara da 1 2 il xususi mesgele siniflerinde calismaq amansiz konkursda sebirli olmaq lazim gelecekdir Fransiz ali mekteblerine daxil olmagin bir nece yolu var Birincisi resmi noqteyi nezerden BAC bakalavr attestati elde etmek ucun en sade yoldur Bu sened universitete 100 faizlik buraxilisdir lakin heyf ki onu yalniz fransiz liseyini bitirdikden sonra imtahan vererek ve yaxsi netice elde ederek almaq olar Buna gore onun butun sadeliklerine baxmayaraq ele de yungul adlandirmaq olmaz Basqa variantlar da var Fransanin hansi ali mektebinde tehsil almaq istediyini bilen sexs en yaxsisi hemin ali mektebin komissiyasina mektub gondererek niye bu tehsil sahesinde oxumaq istediyinin sebebini yazmagi ve bir az da ozu haqqinda danismagi sinasin Sans musbet cavab almaq isteyen ele insanlarda bas qaldirir ki onlar oxuduqlari ali mektebleri qurban vere bilerler ve yeniden 1 ci kursa lakin fransizca davam etmelidirler Eger sizin namizedliyiniz Fransada beyenilse onlar size fransiz dilinde DALF teste cavab vermek ucun devet gonderecekler Bundan elave sizi DALF almaniz ucun imtahana buraxsinlar deye ilk is olaraq cox da cetin olmayan daha bir imtahan vermelisiniz ve fransiz dilini DELF oyrendiyinize gore diplom almalisiniz Universitetlerin bir coxunda ecnebiler ucun hazirliq kurslari fealiyyet gosterir Esasen fransiz diline yiyelenmeye daha cox yer verilir Kim ki kursun sonunda imtahanlari vere bilir o hemin ali mektebin telebesi olur Son illerde bezi ali tehsil muessiselerinde xususile ozellerde ingilis dilinde magistr proqramlari yaradilib Onlar ecnebilere istiqametlendirilmis ve 1 2 illik tehsil ehtimal olunur Bura daxil olmaq ucun dinlediyin kurslar ve aldigin qiymetler barede diplom ve akademik arayis bundan basqa TOEFL 550 700 ve ya IELTS 6 0 7 0 bal testinin neticelerini vermek lazimdir Bezen ingilis dilinde imtahanlari mekteb ozu teskil edir Bele proqramlarda tehsil almaq odenislidir Siyasi qurulusu RedakteFransa tarixde idareetme formasina ve siyasi qurulusuna gore xususi yere sahibdir Tarixe nezer salsaq gorerik ki Fransa ve Avropa siyasi tarixinde koklu deyisikliklere sebeb olmus en muhum hadiselerden biri Boyuk Fransa Inqilabidir Inqilab ozunden sonra Avropada Napoleon muharibeleri Fransada monarxiyanin berpasi ve nehayet muasir azad demokratik Fransanin simasini mueyyenlesdirecek daha iki inqilaba sebeb olmusdur Inqilabdan sonraki 75 il erzinde Fransa respublika diktatorluq konstitusiyali monarxiya ve iki muxtelif imperiyalar halinda movcud olmusdur Bu sosial siyasi qiyam mutleq monarxiyadan demokratiya vetendasliq ve insan huquq ve azadliqlari kimi muterreqqi prinsiplere esaslanmisdir Bu gun Fransada bu prinsipler dovlet idareciliyinde siyasi qurulusda hakim movqededir Dunyadaki bir cox olkeye huquq sistemi ve idareetme formasina gore Fransa numune olkelerden biri hesab olunur Fransanin numune bir olke olaraq tehlilini 2 aspektden ele almisdir Fransanin siyasi qurulusu hakimiyyet orqanlari ve idareetme qurulusu merkezi ve yerli idareetmeler Fransa dovleti prezidentli respublika rejimi ile idare olunan bir olkedir Hal hazirda Fransa 5 ci Respublika dovrunu yasayir Respublikanin esas xususiyyeti Fransiz Inqilabinin icinde movcud olan insan haqqlari demokratik deyerlere bagli dovlet ve milleti ile birlikde bolunmez sosial bir huquq dovleti uzerinde qurulmusdur Fransa torpaqlarinda yasayan ve vetendasliq almis her kes Fransiz hesab olunur Butun fransiz vetendaslari konstitusiya ve qanunlar qarsisinda dil din irq baximindan ayriseckilik olmadan beraber huquqlara sahibdir Fransanin qanunverici orqani 1958 ci il Konstitusiyasinin 24 ve 58 ci maddelerinde qeyd olunmus etrafli ve aydin prinsipler esasinda qurulmusdur Ali qanunverici orqan ikipalatali parlamentden ibaretdir Milli Meclis ve Senat Senatda yerli ozunuidareetmeler Milli meclisde ise xalq temsil olunur 1985 ci ilden beri Milli Meclis umumi ve birbasa secki huququ esasinda gizli sesverme ile 5 il muddetine secilen 581 deputatdan ibaretdir Deputatlarin 555 i bilavasite Fransadan 14 u Fransanin kecmis mustemlekesi olub denizarxasi eraziler adlanan yerlerden 12 i ise Fransadan kenarda yasayan fransiz vetendaslarindan secilir Seckiler birmandatli secki daireleri uzre majoritar secki sistemi esasinda 2 dovrede kecirilir Secki dairelerinin serhedleri ehalinin umumi siyahiyaalinmasindan sonra demoqrafik deyisiklikler nezere alinmaqla deqiqlesdirilir 23 yasa catmis feal secki huququna malik her bir Fransa vetendasi oz namizedliyini ireli sure biler Bir cox olkelerden ferqli olaraq Fransada deputatin muavini de olur Deputat secilmis sexs vefat etdikde ve bir sira diger hallarda muavin deputat mandati elde edir Senat departamentleri temsil eden orqan olub 321 uzvden ibaretdir Departamentlerin temsilcilik normasi onlarin ehalisinin sayindan asilidir Senator secilmek ucun 35 yasa catmaq teleb olunur Senatorlarin selahiyyet muddeti 9 ildir Her 3 ilden bir Senatin terkibinin ucden bir hissesi yeniden secilir Diger olkelerin parlamentleri kimi Fransa parlamenti de qanunvericilik iqtisadiyyat nezaret xarici siyaset mehkeme ve basqa sahelerde selahiyyetlere malikdir Qanunvericilik sahesinde Fransa parlamenti asagidaki qanunlari qebul ede biler konstitusiya qanunlari uzvi qanunlar adi qanunlar Fransada icraedici hakimiyyet merkezi idareetme qurumlari ve eyalet teskilatlarindan meydana gelmisdir Icraedici orqanin esas unsurleri asagidakilardir Prezident Redakte Fransada prezident hem dovlet bascisi hem de icraedici orqanin bascisidir Diger Avropa olkeleri ile muqayisede olduqca genis vezife ve sselahiyyetlere malik olan president hem de mehkeme hakimiyyetinin musteqilliyinin gercek zemaneti statusuna malikdir Xususile xarici siyaset ve milli mudafie sahelerinde yegane selahiyyetli bir hakimiyyetinin olmasi ile beraber basnaziri teyin etmek hokumetin cagirilmasi ile vezifesine son vermek hokumete basciliq etmek bas nazir ve ya her iki parlamentin teklifi ile bezi qanun layihelerini xalq sesvermesine teqdim etmek milli birlik ve muharibe veziyyeti haqqinda parlamentleri iclasa cagirmaq ve ya fovqelade hal elan etmek Konstitusiya surasi uzvlerinden ucunu teyin etmek qanunlara yeniden baxilmasini istemek movzularinda imza selahiyyetine malikdir Birbasa xalq terefinden 7 illiye secilen prezident vezife muddeti bittikden sonra yeniden secile biler Yeniden secile bilme haqqi prezidente hem de onun her hansi bir siyasi partiyaya uzv ola bilmesine ve her hansi bir siyasi dusunceni temsil ede bilmesine yol acir Prezidentliye nazmized ola bilmek ucun parlament numayendesi belediyye bascisi eyalet meclisi uzvu veya bolge meclisi uzvu olmaq minimum 30 ili temsil eden ve en az 500 vetendasin ictimaiyyete aciq ve yazili sekilde namized gostermesi zeruridir Bas nazir Redakte Bas nazirin selahiyyetleri konstitusiyanin 20 ve 21 ci maddelerine esasen olkedaxili tenzimlemeler etmek hokumet islerini idare ve koordinasiya etmek qanunvericiliyi tetbiq etmek mueyyen seviyyelerde teyinatlar etmekden ibaretdir Bununla yanasi birbasa bas nazire tabe olan ehemiyyetli qurumlar da vardir Hokumetin bas katibi Redakte Enenevi oaraq Danistay uzvleri arasindan teuin olunan ve birbasa bas nazire tabe olan siyaset ve idareetme arasinda elaqe qurumudur Parlamentle hokumet arasindaki elaqelerde cox ehemiyyetli rola sahibdir Idari baximdan birbasa bas nazire bagli icraedici maliyye ve idareedici vahidlerinin rehberidir Nazirler kabineti iclaslarinin gundemlerini hazirlamaq resmi hesabatlar tutmaq ve derc etmek nazirlikler arasi konfranslarin ve diger qurumlarin iclaslarinda istirak etmek bas nazirin milli qezet kadrlarin idaresi yuksek inzibati arasdirmalar merkezi ve diger komissiya ve komitelerle elaqelerinin heyata kecirilmesi ile bagli isler de bas katibin vezifelerindendir Nazirler Kabineti Redakte Fransa konstitusiyasinda Nazirler Kabinetinin strukturu ve faliyyeti barede hec bir konstitusya tenzimlemesi yoxdur Sadece iki istisna vardir ki bunlardan biri fovqelade veziyyet elan olunmasidir Nazirler Kabineti fovqelade hal elanini parlamentin tesdiqlemesi ucun 15 gun erzinde teqdim etmelidir Ikinci istisna ise Nazirler Kabinetinin Konstitusiya Surasina parlamentin selahiyyet dairesinden kenara cixaraq oz selahiyyetlerini qesb etmesi etirazidirIdareetme qurulusu RedakteFransada merkezi idareetme bolge eyalet ve mahal adlanan uc vahidden ibaretdir Bolgeler ve eyaletler eyni zamanda hem merkezi hem de yerli idareetmenin teskilatlandigi idari vahidleridir Nazirler kabineti terefinden teyin olunan vali bolge ve eyaletlerde merkezi hokumeti temsil edir Mahallar da memurlar terefinden idare olunur Fransada bolge iqtisadi sosial medeni ve cografi hemcinin etnik ve dini baximdan six elaqelerin movcud oldugu mekanlara verilen addir 1990 ci ilden beri Fransada 26 bolge movcuddur Eyalet iyerarxik qurulusda bolgelerden sonra gelen vahidlerdir Eyalet valisi de Nazirler Kabineti terefinden teyin olunur Fransada bu gun 100 eyalet idareetmesi vardir Eyalet valileri bolge valisinin emrine tabe olaraq merkez terefinden verilen vezifeleri qanunauygun sekilde yerine yetirirler Mahallarin bascisi Daxili Isler Naziri terefinden teyin olunan memurlardir prefet Merkez terefinden verilen emrleri yerine yetirmekle mesuldurlar Xarici siyasetinin idareedilmesinin Fransa sistemi bezi ferqli xususiyyetlere ve enenelere malikdir 1958 ci ve sonraki illerin hadiseleri Fransani prezident respublikasina cevirdi Melum oldugu kimi bu general S de Qollun adi ile baglidir Parlament iki palatadan ibaretdir Milli meclis ve senat Milli meclis bilavasite senat bilvasite sesverme yolu ile secilir Senatda erazi vahidleri ve xaricde yasayan fransizlar temsil olunur Fransizlarin ifadesine gore parlament haqqinda bolme konstitusiyanin kunc bucaginda yerlesir Lakin muharibenin elan edilmesi kimi muhum meselenin helli mehz parlamentin selahiyyetlerinde tesbit edilib Hemcinin Milli Meclis hokumete inam yaxud inamsizliq o cumleden xarici siyaset sahesinde numayis etdirmek huququna malikdir Bezi beynelxalq muqavileler yalniz parlament terefinden tesdiqlene biler Esas funksiyalar sefir teyin etmek ve xarici sefirleri akredite etmek sazislerin baglanmasi haqda danisiqlari aparmaq ve hemin sazisleri ratifikasiya etmek Milli tehlukesizliyi temin etmek ve herbi quvvelerin bascisi olmaq prezidentin elinde cemlesib Bas nazirin rolu Boyuk Britaniyaya nisbeten xeyli asagidir Bununla yanasi bas nazir hokumete basciliq edir ve demeli gundelik olaraq xarici siyaset meseleleri ile de mesgul olur Hemcinin konstitusiya surasi movcuddur Sura 9 illik selahiyyetlere malik olan 9 uzvden ibaretdir ve xarici siyasi fealiyyete nezaret edir Olkenin butun kecmis prezidentleri omurluk bu suranin uzvleridirler Xarici siyasetin esas halqasi tarixcesi 1628 ci ile gedib cixan XIN 1853 cu ilden nazirlik meshur Ke d Orse bulvarinda yerlesir Ona nazir basciliq edir nazir yaninda defterxana fealiyyet gosterir Hemcinin avropa ve frankofon isleri uzre iki nazir muavini de var Xarici elaqeler orqanlarina Frankofon cemiyyetinin merkezi orqanlari da aiddir 1952 ci ilin 19 sentyabr dekreti ile Fransanin diplomatik xidmeti umumi inzibatciliq qulluqcularindan ayrilmis diplomatik ve konsul personali dord memur qrupuna bolunmusdur elciler meslehetciler ve xarici isler uzre katibler Serq uzre mutexessisler ve is icraatcilari Hemcinin iqtisadi isler uzre referentler attaseler ve s var Xarici numayendeliklerde adeten siyasi ticari siyasi konsul protokol hemcinin metbuat medeniyyet sobeleri yaradilir Fransa partiyalari Fransa Sosialist Partiyasi FSP Lider F Olland Fransa Kommunist Partiyasi FKP Lider J Byuffe Fransa Ugurunda Herekat FUH Lider F Deviye Milli Cebhe Lider J J PennIqtisadiyyati RedakteFransa yuksek inkisaf etmis dovletdir Iqtisadi potensialina gore Avropada Almaniyadan sonra 3 cu yerdedir Fransa iqtisadiyyatinin enenevi xususiyyeti burada teserrufatin muhum sahelerine nezaret eden umumilli proqramlasdirmani feal tetbiq eden iri dovlet sektorunun olmasidir Olkede iqtisadi inkisafin planlasdirilmasi umumavropa miqyasinda strateji seciyye dasiyir Fransada emal senayesi 5 ana bolgede sixlasib Paris ve cevresine cox cesidi senaye saheleri Lyon cevresi ve Saint Etienne de kimya senayesi tarixi komure ve toxumaciliga esaslanan Nord Pas de Calais bolgesinde aluminium polad ve motorlu neqliyyat vasiteleri Tuluza ve cevresinde kosmos ve havaciliq senayesi meskunlasmisdir Fransa iqtisadiyyatinda oz aralarinda ve xarici kapitalla six elaqedar olan onlarla senaye korporasiyalari ve banklar fealiyyet gosterir Bunlar Elf Akiten neft senayesi Pejo Sitroen ve Renault avtomobil senayesi Tomson ve Alkatel elektronika Pesine Yujin Kulman aluminium senayesi Ron Pulenk ve Mislen kimya senayesi L Oreal Ywes Rocher kosmetika Karfurr erzaq mehsullari ticareti banklar Kredi Leonne Pariba ve basqalaridir Iqtisadiyyatin bezi sahelerinde kend teserrufati yungul yeyinti ticaret ve s kicik sahibkarliq movcuddur Istehsalin merkezlesme seviyyesine gore AFR ve Boyuk Britaniyadan geri qalsa da iqtisadiyyatinda dovlet sektorunun ehemiyyetine gore irelidedir Senaye sahelerinin 1 4 i dovlete mexsus muessiseleri teskil edir Olke senayeden sonraki inkisaf merheleindedir Senaye kend teserrufatinda calisanlarin sayi azalir Emek qabiliyyetli ehalinin yaridan coxu xidmet sahelerinde calisir Xidmetin bir cox novlerine gore maliyye neqliyyat turizm elmi ve texniki emekdasliq dunyada lider dovletlerdendir Fransa iri herbi quvveye ve atom silahina malikdir Senaye RedakteEmek qabiliyyetli ehalinin teqriben 25 i bu sahede calisir En muhum saheleri energetika masinqayirma ve kimyadir Hasilat senayesinde das komur demir filizi boksit cixarilmasi xeyli azalmisdir Merkezi massivde uran cenub qerbde tebii qaz cixarilir Fransa mineral xammal idxalcisina cevrilmisdir Ona gore de energetika senayesinde AES lerin rolu getdikce artir AES ler yerli xammal ve Afrika olkelerinden idxal olunan uran filizi esasinda fealiyyet gosterir Merkezi massivde her il 2 3 min ton uran filizi cixarilir Elektrik enerjii istehsalinda AES lerin payi 80 den coxdur Bu gostericiye gore dunyada birincidir Uran filizinden istifade zaani tullantilarin bir hissesi Almaniyada anbarlara yigilir 2010 cu ilin noyabr ayinda Almaniyada ehslinin etiraz numayisi de buna qarsi yonelmisdirElektrik enerjisi istehsalinda SES lerin rolu da vardir 2015 ci ilde Fransa avropa olkeleri arasinda elektrik enerjisi istehsalina gore Norvec ve Isvecden sonra 3 cu oldu Energetikanin inkisafi planlarinda enerji dasiyicilarinin idxalinin azaldilmasi ve alternativ vasitelerden gunes kulek deniz qabaralari enerjisi istifade olunmasi gosterilir Emaledici senayede metal ve enerji tutumlu sahelerin payi azalmis masinqayirma ve kimyanin movqeyi artmisdir Qara metallurgiya idxal olunan xammala zavodlari Dunkerk Fosdadir elvan metallurgiya hem yerli hem de idxal olunan xammala ucuz elektrik enerjisine esaslanir Elvan metallurgiya muessiseleri Saboye dagliq rayonunda Merkezi Massivde Pireneyde SES lerin yaxinliginda fealiyyet gosterir Masinqayirma kompleksinin strukturunda avtomobilqayirma ve neqliyyat vasiteleri istehsali 1 ci yerdedir Fransa dunya bazarinda avtomobil avia kosmik avadanliq ve gemiler istehsalina gore reqabet aparir Olkenin Reno Pejo avtomobil sirketleri Aerospasyal Avon Marsel Dasso Breqe aviakosmik sirketi dunya miqyasinda en iri istehsalcilardir Olkede elektrotexnika senayesi yuksek inkisaf etmisdir Bu sahede elektrik kabelleri elektrik stansiyalari o cumleden atom ucun avadanliq elektron hesablama masinlari ve s istehsal olunur Masinqayirmanin muhum merkezleri Paris Lion bolgeleri daxilinde hem de olkenin simalinda gemiqayirma istisna olmaqla yerlesir Masinqayirma mehsullarinin 40 i ixrac olunur Aviaraket senayesinin inkisafina gore Avropada liderdir Sernisin ve herbi teyyare helikopter raket istehsal edir Arean fransiz raketlerinden bir sira dovletler peyk buraxilmasnda istifade edir Olkeye mexsus Kuru kosmodromu Fransa Qvianasinda yerlesir Latin Amerikasi Olkenin aviasiya muessiseleri Paris Tuluza seherlerindedir ve bunlar dovlete mexsusdur Aviasiya senayesinin diger merkezleri Bordo Rurj Marinyandadir Senaue istehsalinin strukturunda masinqayirmadan sonra 2 ci uerde kimya senayesidir Kimya sanayesi mineral gubre sintetik kaucuk ve plastik kutle zerif kimya rarfumeriya eczaciliq kosmetika uzra ixtisaslasmisdir Rezin senayesi avtomobil tekerleri istehsali inkisaf etmisdir Kimya senaue muessiseleri Paris Lion olgeleri ve olkenin senubundadir Senaye istehsalinin strukturunda 3 cu yerde yungul senayedir Yungul senayenin muhum sahesi toxuculuqdur Fransa parca ve paltar istehsalina gore dunyada meshurdur Bu sahede yun ve pambiqdan daha cox istifade olunur Toxuculuq senayesinin merkezleri olkenin simalinda yun ketan cut fabrikleri Elzasda ve Vogez daglari eteklerinde pambiq parca Lionda tebii ve suni ipek parca cemlenmisdir Tikis senayesinin muhum merkezi Parisdir O moda merkezi kimi dunyada meshurdur ve bu sahede liderliyini saxlayir Istehsal mehsullarinin hecmi ve muxtelifliyine gore olkede yeyinti senayesi xususi ehemiyyet kesb edir Bu sahede serabciliq sirniyyat ve rendir konserv ve sireler istehsali xususile secilir Yeyinti senauesinin muessiseleri olkenin ekser seherlerinde uauilmisdir Kend teserrufati Redakte Fransa aqrosenaue kompleksinin inkisafina gore dunyada ararisi movqe tutur Olkenin kend teserrufatinda semi 1 mln ehalicalisir O et sud taxil seker cugunduru istehsalina gore Qerbi Avropada 1 ci pendir istehsalina gore dunyada 2 ci uzum yetisdirilmesine gore Avropada 2 ci ltaliyadan sonra uerdedir Fransanin Araliq denizi sahilleri meyveciliyin muhtelifliuine gore secilir saftali erik badam zeytun sitrus meuveleri Aqrar bolmelerdae kicik ve orta teserrufatlarda iri emteelik muessiseler hakim movqe tutur Fransa kend teserrufat mehsullari istehalina gore dunyada 3 cu AVS ve Kanadadan sonra Qerbi Avrorada l ci uerdedir Kend teserrufati mehsullarinn yaridan coxu heyvandarligin payina dusur Esasen iri buynuzlu mal qara beslenilir ve o mal qaranin sayina gore Qerbi Avropada l ci uerdedir Iri buynuzlu mal qara olkenin tebii otlaqlar olan simal qerbinde hemcinin Merkezi Massivde saxlanilir Heyvandarliq intensiv inkisaf etdirilir esasen sudluk etlik istiqametindedir Bu sahede kere yagi mal eti pendir sud istehsali inkisaf etmisdir Bitkicilikde taxil ekinleri hususile bugda uzumculuk terevezcilik ve bagciliq aparici yer tutur Taxil bitkileri bugda qargidali arpa esasen Simali Fransa Akvitan ovaliginda becerilir Bu sahede orta mehsuldarliq her hektara 70sentnerdir Qargidali cenub qerbde arpa covdar Merkezi Massivde celtik Rona cayi deltasinda ekilir Texniki bitkilerden kartof ve seker cugunduru ekinleri de genis erazi tutur Simali Fransa ovaliginda Uzuculuk uzre ixtisaslasan rayon Langedokdur uzum baglarinin 40 i Uzum hemcinin Haronna Dordoni Saranti caylari vadisinde de becerilir Keyfiyyetli uzum serabi istehsalina gore Fransa dunyada 1 ci yerdedir Sampan Konyak Kaqor icki markalari dunyada meshurdur Bordo Sampan Elzas Burqundiya bolgeleri Luara cayi vadisinde ela markali serab istehsal olunur Terevezcilik ve meyvecilik uzre bir cox kicik bolgeler ixtisaslasmisdir Bu sahenin mehsullari iri seherleri ilk novbede Parisi temin edir Olkenin simal qerbinde alma armud erik baglari Araliq denizi sahillerinde gavali sitrus meyve baglari yayilmisdir Neqliyyat ve xarici ticaret Redakte Fransa yuksek inkisaf etmis neqliyyat sebekesine malikdir Olkede neqliyyat sebekesi radial konfiqurasiyaya malikdir Bele ki esas demir yollari avtomobil magistrallari daxili su yollari hava xettleri paytaxt Parisden baslayir Sernisin ve yuk dasimalarda esas rolu avtomobil neqliyyat oynayir Fransa Avropada inkisaf etmis demir yolu sebekesine malikdir Olkenin en muhum merkezleri arasindaki elaqe yuksek suretli ve elektriklesdirilmis demir yollari vasitesile elaqe saxlanir Yuksek suretli magistrallarin tetbiqi sahesine gore Fransa Avropa olkeleri arasinda liderdir O bir sira olkelerde o cumleden ABS da yuksek suretli magistrallar layihesinde istirak edir Paris Lion Marsel Paris Tur Bordo Paris Lemoj Tuluza muhum demir yol magistrallaridir Yuk dasimalarinda boru kemerleri ve daxili su neqliyyatindan genis istifade olunur Neft ve neft mehsullari esasen Marsel Lion Strasburq Havr Paris kemerleri ile dasinir Yuk dasimalarinda Sena cayindan istifade olunur Paris Strasburq Ruan muhum cay limanlaridir Xarici iqtisadi elaqalerinde deniz naqliyyati muhum rol oynayir En muhum deniz limanlari Marsel Navr Dunkerk Nant Bordo Ruandir Yuk dovriyyesinin hecmine gore Marsel Qerbi Avropada 3 cu yerdedir O Fransani Hind ve Sakit okeanla elaqelendirir Havr ve Ruan Parisin deniz avanportudur Dunkurk portu Simal senaye bolgesinin deniz qapisidir Neqliyyat elaqelerinde La Mans bogzindan 1994 cu ilde cekilmis sualti tunelden genis istifade olunur Hava neqliyyati ile dasimalari dovlete mehsus Eur Frans Eur lntern sirketleri vasitesile heyata kecirilir Fransa dunyada turist qebuluna gore liderdir 76 8 mln nafer Turizmden elde olunan gelir 46 3 mlrd dollar teskil edir Olkeue turistleri selb eden Rarisin zengin tarihi medeni abideleri Disneylend eulense parki Araliq denizi ve Atlantik okeaninin cimerlikleri istirahet merkezleri ve s dir Xarici tisaret Redakte Fransanin xarici ticareti genisdir Teserrufat elaqelerinin muxtelif istiqamatleri uzre olke beunelhalq alemde movqeuine gore liderdir Xarici tisaretin hecmi ve sanaye mehsullari ihrasina gore Fransa dunyada 4 cu uerdedir AVS AFR Yaponiyadan sonra Fransa Beunelhalq investisiya elaqelerinde feal istirak edir Xarici kapital qouululusunun hesmine gore dunyada 3 cu uerdedir Fransa iqtisadiyyatina qoyulan xarici investisiyanin hesmi deehemiuuetli deresededir Olke ixracatinin terkibi muxtelifdir Dunya bazarinda neqliuuat masinqayirmasi avtomobil teuuare helikopter lokomotiv silah AES ler ucun avadanliq kosmik texnika elektrotexnika ve kimya mehsullari polad aluminium rarca paltar ixracina gore Fransanin movqeyi yuksekdir Kend teserufati ve erzaq mehsullari ixracinin deuerine gore AVS dan geri qalir serab taxil sud mehsullari seker ve s spirtli ickiler ixracina gore ise liderdir Fransa elektrik enerjisi de ihras edir idxalatinda masin ve avadanliqdan basqa yanacaq xususile neft ve senaue xammali muhum rol ounauir Qehve kakao cau ve diger kend teserrufati mehsullari idxal edir Fransanin en muhum tisaret terefdaslari AI olkeleri AFR Italiya Vouuk Britaniya Beniluks dovletleri AVS Yaponiya Cindir Fransa Afrika olkeleri Yaxin ve Orta serq Latin Amerikasi olkelerile da tisaret elaqeleri sahlauir Fransa ve Azerbausan Respublikasi arasinda da tisaret elaqeleri genislenir Istinadlar Redakte Abbasqulu Xan Sertib Rusca farsca azerbaycanca luget Russko persidsko tyurkskij slovar 1908 s 123 Most Famous Rivers in FranceHemcinin bax RedakteEn departamentinin kommunalarinin siyahisi Fransa monarxlarinin siyahisiXarici kecidler RedakteCIA The World Factbook FranceMenbe https az wikipedia org w index php title Fransa amp oldid 5823909, wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, hersey,

ne axtarsan burda

, en yaxsi meqale sayti,

meqaleler

, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, seks, porno, indir, yukle, sex, azeri sex, azeri, seks yukle, sex yukle, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon ucun, chat, azeri chat, tanisliq, tanishliq, azeri tanishliq, sayt, medeni, medeni saytlar, chatlar, mekan, tanisliq mekani, mekanlari, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar.
Style: Default